Website voor juristen

Dames, dames!

woensdag, 07 januari 2009 door Dory Reiling

Twee collega's van mij zijn in deze feestelijke periode prominent in het nieuws. Terwijl ik thuis de laatste hand leg aan mijn dissertatie (daarover een andere keer) ploffen af en toe berichtjes over hen in mijn inbox.

Christine Schurmans, raadsheer in het hof van beroep van Brussel, krijgt een disciplinair onderzoek en ook een strafrechtelijk onderzoek aan haar broek. Zij zat op de zaak-Fortis (hier een foto van de 18^e kamer van het Hof) maar ondertekende het arrest niet. Ze meldde zich ziek. Haar man Jan de Groof, prominent lid van regeringspartij CDenV, belde met het kantoor van premier Leterme, ook CDenV. Er komt een verzoek tot heropening van de debatten. Chrstine krijgt de andere leden van de kamer aan de deur van hun huis, maar ondertekent niet. De Groof belt weer met het kabinet. Hij vertelt dat Christine vreest voor haar carriere, en informeert naar een baantje voor haar. Intussen stelt de voorzitter van het Hof van Cassatie (hier staat zijn rapport aan het parlement), het hoofd van de Belgische rechtspraak, aan de voorzitter van het hof van beroep in Brussel voor Christine Schurmans in de kamer te vervangen door een andere rechter, en dan een nieuwe zitting te houden. De procureur-generaal stelt daarentegen voor, volgens hem in opdracht van de minister van justitie, de hele kamer te vervangen. Dan wordt het Fortis-arrest uitgesproken. Wie weet dat de datum van het arrest 12 december 2008 is, kan het hier opzoeken. De verkoop wordt bevroren. Leterme is afgetreden, en de minister van justitie ook. Maar daar gaat het mij nu allemaal niet om. Mij gaat het om de onpartijdigheid en de onafhankelijkheid van de rechter.

Voor mijn dissertatie heb ik ook wat onderzoek gedaan naar patronen van corruptie in het openbaar bestuur, waaronder de rechtspraak, in verschillende landen in de wereld. Volgens Michael Johnston, een Amerikaanse politicoloog, zijn er goed herkenbare corruptiesyndromen die samenhangen met het niveau van ontwikkeling van een land. Zijn boek, Syndromes of Corruption, is zeer de moeite waard. Zijn website staat tjokvol interessante informatie over corruptie overal in de wereld. België valt in syndroom 2. Daarin is het openbaar bestuur enigszins onderontwikkeld. De functionele grenzen tussen instituties zijn onduidelijk. De bureaucratie is gekoloniseerd door de politiek. In België werden tot voor tien jaar de rechtersplaatsen verdeeld door de politieke partijen. Het kwam voor dat aspirant-rechters met partijkaarten van alle grote partijen op zak liepen te lobbyen om een rechtersplaats. Sinds ernstige kritiek op de rechtspraak, onder anderen de behandeling van de zaak-Dutroux, is de rechterlijke carrière toevertrouwd aan de Hoge Raad voor de Magistratuur.

Wat heeft Christine nu verkeerd gedaan dat een disciplinair onderzoek vereist? Wat betekent rechterlijke onafhankelijkheid in de praktijk? Een debat aan de keukentafel. Ik: jamaar, als ze de minderheid is dan heeft ze toch gewoon verloren? Mijn overbuurman: nou, maar stel nou dat die beslissing heel erg verkeerd is. Ik: Dan gaan partijen maar in cassatie. Hij: Stel je voor dat die andere rechters, net als alle Belgen, zelf aandelen Fortis hadden die waardeloos geworden zijn? Ik: als iedereen van die aandelen heeft hoeft dat geen reden tot verschoning te zijn. Wie had Van der Hoeven moeten berechten, toen de koersval van Ahold onze ABP-pensioenen in gevaar brachten?  Nou dan! Hij: En als dat nou toch fout was? Ik: dan had een partij ze moeten wraken. Daar dienen dergelijke mechanismen voor. Maar het geheim van de raadkamer is in deze situatie een hoeksteen van de rechterlijke onafhankelijkheid. Je begrijpt ook meteen waarom dat zo is.

Je begrijpt ook waarom in Oost-Europa na de val van de muur rechters geen lid van een politieke partij mochten zijn.

We weten nog niet precies wat er in Brussel gebeurd is. De brieven roepen meer vragen op dan ze beantwoorden. Maar het lijkt erop dat de groei naar een onafhankelijke rechtspraak af en toe van au! doet.

Shirin Ebadi heeft het een stuk moeilijker dan Christine Schurmans.

Shirin Ebadi was rechter in de rechtbank van Teheran (hier staat haar autobiografie). Haar vader doceerde handelsrecht en publiceerde. Zij studeerde rechten en werd in maart 1969 rechter. In 1971 promoveerde ze cum laude. In 1975 werd ze voorzitter van Kamer 24 van de rechtbank van Teheran. Na de islamitische revolutie in 1979 werd ze samen met alle andere vrouwelijke rechters ontslagen en kreeg griffierswerk opgedragen. Ze vroeg vervroegd pensioen. Tot 1992 zat ze thuis - letterlijk. Toen werd ze na vele afwijzingen eindelijk als advocaat toegelaten. Sindsdien helpt ze slachtoffers van het regime, van kindermishandeling en anderen. Ze kreeg in 2003 de Nobelprijs voor de vrede. In 2004 hield ze de President's Lecture bij de Wereldbank. Ik zat in de zaal en weet nog dat ze de Bank er flink van langs gaf omdat die samenwerkt met landen met een slecht human rights-record (hier het verslag, inclusief video van de toespraak). Ze liet zien hoe het geweld in de wereld en de woede die eruit spreekt een teken van onderdrukking zijn. Ze heeft meermalen gevangen gezeten, maar doet daar zelf niet dramatisch over.

In Iran zijn de openbare instellingen helemaal in handen van de godsdienst. De rechtspraak staat onder leiding van een ayatolla. Er is geen publieke controle, laat staan verantwoording. Dit is syndroom 4, de onderkant van de ladder. Er is ook praktisch geen maatschappelijk leven. Wie wil weten hoe dat voelt kan het beste Azar Nafisi's Reading Lolita in Tehran lezen. Nafisi, ooit hoogleraar aan de universiteit van Tehran, vertelt daarin hoe ze met een groep vrouwelijke studenten bij haar thuis literatuur leest omdat het verder nergens meer mag.

Omstreeks 22 december 2008, vlak voor de viering van 60 jaar Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, werd het kantoor van Shirin Ebadi's organisatie, Defenders of Human Rights, door de veiligheidspolitie gesloten. Zogenaamd omdat er geen vergunning was. Vervolgens werd ook haar thuiskantoor doorzocht, haar computers en dossiers zijn meegenomen. Door de belastingdienst. Op vrijdag 1 januari was er een opstootje voor haar huis. Op zaterdag 3 januari werd haar huis beklad. De politie keek werkloos toe. Gelukkig houdt de wereld haar in de gaten.

Reactie (0)

Schrijf reactie

Toon/Verberg reactie formulier

Naam

Email

Website

Reactie kleiner | groter

Schrijf de volgende tekens

Geef reactie