Website voor juristen

Landschap met leemten, leemten in het landschap

woensdag, 10 december 2008 door Dory Reiling

Welkom bij mijn weblog!
Wat kan de lezer van mijn blog verwachten?
Ik ben rechter van mijn vak, maar de afgelopen tien jaar heb ik vooral andere dingen gedaan dan rechtspreken. Nu ik terug ben in de rechtszaal zie ik nogal wat verandering. Daar ga ik het nog wel eens over hebben. Toen ik de toga aan de wilgen hing was dat om de Nederlandse rechtspraak te helpen om beter gebruik te maken van informatietechnologie. Daar ben ik ook nog niet over uitgepraat. En tenslotte vroeg de Wereldbank of ik rechtspraakhervormingsprojecten in ontwikkelingslanden wilde komen adviseren. In de drieenhalf jaar dat ik dat heb gedaan heb ik heel erg veel geleerd. Daar raak ik helemaal nooit over uitgepraat. Keep watching this space!

Maar voor dit eerste blog plofte het onderwerp vanzelf in mijn inbox, met de digitale versie van het Nederlands Juristenblad. NJB 43 is gewijd aan de bezuinigingen op rechtshulp.

Toegang tot het recht wordt hier en daar gelijkgesteld aan toegang tot de rechter, en de gang naar de rechter wordt voorgesteld als een consultatie van een advocaat gepaard aan een beslissing over de verder te volgen strategie. Uit mijn onderzoek in het afgelopen jaar rijst een heel ander beeld op. Beide voorstellingen van zaken zijn niet onjuist, maar wel het gevolg van een beperkt perspectief.

Het lijkt wel een rechtszaak: de standpunten klinken heel redelijk, maar hoe reëel zijn ze? Mijn rechterlijke ervaring leert dat het doorgaans de moeite loont om eerst goed naar de feiten te kijken. Uit onderzoek blijkt trouwens dat dat is wat wij eerste lijnsrechters vooral doen: feiten vaststellen. Daarom hier eerst maar eens wat feiten uit praktijkonderzoek. Ben van Velthoven en Marijke ter Voert deden er uitvoerig onderzoek naar. In 2003 publiceerde het WODC de Geschilbeslechtingsdelta, dit onderzoek, naar het voorkomen van juridische problemen onder individuele burgers, naar het voorbeeld van Engels onderzoek: Paths to Justice, van Hazel Genn, en door Hart Publishing in 1999 uitgegeven. Met name de vergelijking met Engeland is leerzaam.

In de vijf jaar voorafgaand aan 2003 rezen er in Nederland bij omstreeks 67% van de individuele burgers serieuze juridische problemen van civielrechtelijke (89%) of bestuursrechtelijke (11%) aard. De strafrechtelijke problemen zijn daarbij dus nog niet meegeteld. 4% van de mensen onderneemt geen actie omdat ze niet weten wat te doen, of waar ze terecht kunnen. Van alle gerezen problemen komt 7% bij de rechter terecht. Daarvan wordt 85% behandeld door de kantonrechter. Dat kan zonder verplichte rechtsbijstand. De meeste burgers zijn in deze procesures gedaagde, en misschien weten ze onvoldoende hoe ze zich zouden kunnen verweren.

Is 4% non-actieven veel? Wat zijn hun juridische problemen? Zijn dat defecte apparaten uit de weidewinkel, of vrouwen die regelmatig mishandeld worden en de weg naar het blijf-van-mijn-lijfhuis niet weten te vinden? Dat weten we niet. We weten wel dat die 4% vier keer zoveel is als in het Verenigd Koninkrijk. Daar tegenover eindigt in het V.K. weer twee keer zoveel, namelijk 14%, van de juridische problemen, bij een officiele instantie zoals de rechter.

We weten ook dat de problemen met defecte apparaten, vakantiereizen en dergelijke doorgaans prima door de betrokkenen zelf opgelost kunnen worden. Burgers die een probleem hebben met hun overheid klagen daarentegen over het formalisme en de ondoorgrondelijkheid van overheidsinstanties. Zelf vind ik de invoering van de AWB in dit verband een grote verbetering. Mijn eigen ervaring is dat problemen met overheidsinstanties veel makkelijker opgelost worden nu de gang naar de rechter een serieuze stok achter de deur vormt.Toch wijst onderzoek uit dat geschillen met de overheid nog steeds relatief moeilijk op te lossen zijn. Het ligt dus voor de hand om te bezien in hoeverre de overheid zelf kan bijdragen aan het verminderen van de ontoegankelijkheid van het recht. Ik begrijp dat dat ook een doelstelling is van het beleid. Vandaar al die vrolijke ambtenaren en burgers op TV die roepen dat het allemaal zoveel beter is nu er eerst gebeld wordt. Met de bezuiging lijkt het erop dat de resultaten van die doelstelling nu vast worden ingeboekt terwijl het effect nog gesorteerd moet worden.

We weten ook dat rechtshulp een significante factor is die zorgt dat meer problemen opgelost worden. De gang naar de rechter wordt bijna altijd wordt gemaakt via een advies. Burgers gaan niet uit zichzelf spontaan naar de rechter. Ze worden op het idee gebracht wanneer ze advies gaan vragen over hun probleem. Dat doen ze omdat het probleem zo knellend is dat het niet onopgelost kan blijven. Vaak zijn ze dan met wat advies, of een beetje hulp, of eventueel een mediation voldoende geholpen. In Nederland vragen mensen vooral advies aan gespecialiseerde organisaties zoals de Consumentenbond, de ANWB en de vakbond. En het V.K. gaan ze vaker naar juridische adviesbureaus of naar een solicitor. Het allermoeilijkst op te lossen zijn problemen in relaties: arbeidsrelaties, met buren, en in de familie. Die komen daarom ook het vaakst bij de rechter terecht. Dat kan zijn omdat ze ondraaglijk worden, of omdat de wetgever een gang naar de rechter voorschrijft zoals bij een echtscheiding. In het V.K. kan een gemeenschappelijk verzoek zonder tussenkomst van een advocaat door de verzoekers zelf ingediend worden. De web site van de Court Service legt uit hoe dat moet.

Kan juridische informatie op het Internet een rol vervullen bij het oplossen van problemen? Eerlijk gezegd was ik nogal verbaasd dat het kabinet daar niet over rept in de brief aan de Tweede Kamer van 24 oktober 2008. Het gebruik van nieuwe technieken blijft beperkt tot videoconferencing (hoe??) en digitale afhandeling van toevoegingen en dergelijke. Nu steeds meer mensen gewend zijn hun informatie op het Internet te halen, is dat een goede mogelijkheid om informatie te verstrekken. Wat mensen zoeken: hoe los je een probleem op, wat zijn je rechten en verplichtingen, financiele aspecten en pas helemaal aan het eind soms ook nog hoe het zit met juridische procedures. Het Juridisch Loket en de Rechtwijzer zouden die informatiefunctie moeten vervullen. De tekst van het juridisch loket is aan de moeilijke kant. In het V.K. hebben ze al langer ervaring met on line informatie. Waar we allemaal nog wat van kunnen leren: mijn favoriete site is Advicenow, een Engelse site die een voorbeeld kan zijn voor alle web sites die juridische informatie aan individuele burgers moeten verstrekken. Op de voorpagina staat een stuk over hoe om te gaan met deurwaarders. Daar hadden die gedaagden bij de kantonrechter vast nog wel wat aan gehad.

Reactie (0)


Schrijf reactie. Reacties worden eerst door de webmeester van Mr. gecontroleerd alvorens deze geplaatst worden. Anonieme reacties worden niet geplaatst.
feedToon/Verberg reactie formulier

busy
< Vorige