Website voor juristen

Law or justice

vrijdag, 23 januari 2009 door Gino van Roeyen

Goedemorgen Literatuurvrienden!

Enkele jaren geleden stond hij er nog, onverhoeds in een kleine etalage vlak naast de fantastische 'bookshop' van uitgevers en 'law book sellers since 1830' Wildy and Sons nabij de Inns of Court in Londen - waar zijn geestelijk vader, de vorige week vrijdag overleden John Mortimer - als barrister kantoor hield - en ik ben er van overtuigd dat hij er nog steeds staat. Ik ben namelijk niet bevreesd dat hij zich, zoals George Bush vorige week - die aldus nog voor de inauguratie plaats moest maken voor Barack Obama - door twee tillende verhuizers liggend over een zebrapad in Amsterdam (laat staan in Londen) zou laten dragen. De persoon in kwestie zou zich namelijk nimmer laten verplaatsen, 'stubborn' als hij is, en indachtig zijn credo van onverzettelijkheid dat prominent boven de entrée van zijn kantoorkamer hangt en altijd zal blijven hangen: 'Never plead guilty'. Uiteraard heb ik het over Horace Rumpole - dé Horace Rumpole, a.k.a. 'Rumpole of the Bailey', die in dit feuilleton al eerder van zich liet horen, zien en lezen en wel in de speciale aflevering 'Kerstliteratuur op donderdag', gepubliceerd op 21 december 2006. U kon toen ervaren dat de 'Spirit of Christmas' zelfs niet aan Rumpole voorbij gaat, ook al zag hij de komst daarvan niet in de kerstboom, maar op de lijst van gedetineerden, hangend op één van de muren van het cellenblok onder de 'Old Bailey': 'I realized that Christmas was upon us when I saw a sprig of holly over the list of prisoners hung on the wall of the cells under the Old Bailey' (uit: 'Rumpole and the Spirit of Christmas', opgenomen in Mortimer's boek Rumpole for the Defence, dat voor het eerst verscheen in 1981).

Om uw geheugen wat op te frissen en als intro voor de 'buitengaatse' Literatuurvrienden, voeg ik graag ik in wat ik destijds schreef, waarna ik als hommage aan Mortimer, enkele reminiscenties van hem over 'Law and Justice', opgenomen in zijn in 2003 verschenen boek 'Where There's a Will' onder uw aandacht zal brengen. Naast de zojuist geciteerde zinsnede, waarmee ik de kerstaflevering afsloot, noteerde ik destijds het volgende: 'Al in 'the Spirit of Christmas'? Op deze Hoogtijdag van Banning waarop u het Gloria in excelsis Deo nog voor de boeg c.q. tegoed heeft, wil ik u alvast op literair vlak een amuse presenteren, geschreven door de Godfather van het straf-advocatuurlijke genre, de creator van de eccentric, bibulous Old Bailey defence lawyer, de ster-advocaat uit een aantal ´great cases`, zoals de ´Penge Bungalow murder`, ´where I gained an acquittal alone and without a leader`, de befaamde Horace Rumpole (geen QC uit principe), te weten mijn grote vriend John Mortimer, zelf barrister, van wie ik in de loop der jaren nagenoeg al zijn werk heb weten te verzamelen. Dit is een werkelijk groot schrijver, die inmiddels zo´n gigantisch oeuvre op zijn naam heeft. Daarenboven heeft hij inmiddels zelf drie autobiografieën geschreven en het houdt maar niet op. De man heeft toneelstukken geschreven, gedichten, van alles nog wat. Ik zou u vellen vol over hem kunnen verhalen, maar de nacht is kort en het Hof 's-Hertogenbosch streng voor uw dienaar, verdediger van een ander groot Engels boegbeeld, Jaguar.

Om u kennis te laten maken met Rumpole (groot liefhebber van zowel slechte als goede claret), presenteer ik hem, zoals ik hem in de jaren ´80 op advies van Jos Deelen leerde kennen uit het verhaal Rumpole and the Younger Generation:

´I, Horace Rumpole, barrister at law, 68 next birthday, Old Bailey Hack, husband to Mrs. Hilda Rumpole (known to me only as She Who Must Be Obeyed) and father to Nicholas Rumpole (lecturer in social studies at the University of Baltimore, I have always been extremely proud of Nick); I, who have a mind full of old murders, legal anecdotes and memorable fragments of the Oxford Book of English Verse (Sir Arthur Quiller-Couch's edition) together with a dependable knowledge of bloodstains, blood groups, fingerprints, and forgery by typewriter; I, who am now the oldest member of my Chambers, take up my pen at this advanced age during a lull in business (there's not much crime about, all the best villains seems to be off on holiday in the Costa Brava), in order to write my reconstructions of some of my recent triumphs (including a number of recent disasters) in the Courts of Law, hoping thereby to turn a bob of two which won't be immediately grabbled by the taxman, or my clerk Henry, or by She Who Must Be Obeyed, and perhaps give some sort of entertainment to those who, like myself, have found in British justice a life-long subject of harmless fun.`

Na zo'n intro moet u maar meteen door naar Rumpole and the Spirit of Christmas (zie bijlage).'

De stelling dat John Mortimer mijn grote vriend is, is in die zin waar dat ik mij al jaren omringd weet door een behoorlijk groot aantal van zijn boeken waaraan ik ben verknocht. Ik ben een liefhebber van de soepele, speelse stijl en het mooie, rhythmische Engels van Mortimer, dat mij nimmer verveelt. Bovendien schrijft hij - liefdevol en met vakmanschap geschreven - 'good stories'. Buiten alle Rumpole boeken kan ik u van harte Paradise Postponed, Titmuss Regained, The Sound of Trumpets, Felix in the Underworld, Dunster en A Summer's Lease aanraden.

In 'Where There's a Will' - behorend tot het beschouwende werk van Mortimer, welke titel mij altijd doet denken aan het door Schoordijk veelvuldig aan absolute aanhangers van de wilsleer in het contractenrecht voorgehouden 'Waar een wil is, moet ie weg' - reflecteert Mortimer op een aantal 'secrets' om van ons leven op aarde te kunnen genieten: 'he offers odes to the joy of outdoor sex and champagne first thing in the morning; thoughts on Byron, Shakespeare's characters and God as the great perhaps; as well as a justification for the odd white lie and the necessity of causing offence now and again. But also tirades against the tyranny of the polically correct, mobile phones, computers, the Conservatives and New Labour', aldus de toelichting op de achterzijde van het boek.

Tot die 'secrets' rekent Mortimer terecht ook de geneugte van een bespiegeling over 'law' en 'justice' in 'Law or Justice', die hij als volgt aanzet: 'As I have said, my first encounter with the law was in the Probate, Divorce and Admiralty Division. Probate cases were the ones in which ruthless relatives fought tooth and nail for the furniture. Admiralty cases where the judge sat in front of a large anchor and seafaring men arrived unrolling charts, were closed books to us and called for specialist lawyers with a knowledge of salvage and chartering vessels. Divorce was sexier, more dramatic and supplied our daily bread, so that in my childhood I was housed, fed, watered, clothed and educated almost entirely on the proceeds of adultery, cruelty and willful neglect to provide reasonable maintenance. The divorce laws at the time I started life as a barrister, in the late 1940s, dramatically illustrated the gulf between the law and reality, the law and morality or, in may cases, the law and justice. Today, of course ending a marriage is a matter of filling out a form, dividing up the property and saying, 'Cheerio!' When I started practice you had to prove something extremely serious like cruelty or adultery. One of my first clients was a husband, longing to end his marriage, who was finding it extremely hard to discover anyone prepared to commit adultery with his wife. He was reduced to the horrifying expedient of disguising himself in a false beard, a false moustache and a pair of dark glasses and creeping into his own bungalow, in full view of the neighbours, pretending to be his own co-respondent. The plot was discovered and the unfortunate husband was sent to prison for 'perverting the course of justice.' I thought this was extremely hard. If you can't sleep with your own wife wearing a false beard, what can you do? His case showed, however, in an extreme form, an unbridgeable gap between the law, justice, morality or even common sense. Matrimonial law had come down from the ecclesiastical courts, through the years when women couldn't own property or divorce their husbands for adultery, unless it was coupled with cruelty. It has been humanized to some extent by the writer and independent MP A.P. Herbert in the 1930s, but when I started just after the war a husband could still get damages from his wife's lover. This entailed an argument in court about her value in hard cash. In these unseemly proceedings, a husband had to argue that his wife was a fabulous cook, mother and lover and therefore worth a great deal. The ungallant lover, however, swore she was a cold fish in bed and never did the washing-up. There was no such thing as divorce by consent; in fact consent was called 'connivance' and was a bar to freedom from an unhappy marriage. In these circumstances lawyers, and very often judges, had to achieve fair and reasonable solutions for their unhappy clients, not only with no assistance from the law but very often in spite of it. This raises the question, do laws have to be respected and obeyed simply because they're there?'

Zoals zo vaak, betoogt Mortimer, rijkt de fictie ('a poet's imaginings') fraaie casuïstiek aan om deze vraag te beantwoorden. Deze overweging voert hem naar Shakespeare's Measure for Measure, waarin een centrale rol is weggelegd voor een interpretatiedebat over een oude, niet of nauwelijks toegepaste, in Wenen geldende wet, die de doodstraf stelt op ontucht. De kwestie doet zich voor als Hertog Vincentio Wenen verlaat, 'like God taking a sabbatical' en Angelo aanstelt als zijn regent. De Hertog is nog niet vertrokken of Angelo - een puritein pur sang, onbuigzaam en extreem kuis - moet oordelen over het gedrag van de jonge Claudio (een eenvoudig jongeman, de onschuld zelve) die in een bordeel 'Madame Julliette with child' heeft 'geschopt', of zoals Pompey, de knecht van de bordeelhouder het noemt, zich schuldig heeft gemaakt aan 'Groping for trouts in a peculiar river'. 'Chop his head off!', orakelt ene Mistress Overdone. Angelo heeft wat dat betreft geen dovemansoren: 'Angelo is dedicated to the belief that the letter of the law has to be obeyed and to hell with natural justice.' Er gaan gelukkig ook andere stemmen op, zoals die van Escalus, 'an ancient Lord, (.) servant of the Duke (.), full of humanity and common sense', die de verdediging van Claudio op zich neemt. 'Whether you had not sometime in your life Err'd in this point which now you censure him, And pull'd the law upon you', zo houdt hij Antonio voor, maar die is daar in het geheel niet gevoelig voor en zijn antwoord is simpel (in de woorden van Mortimer/Shakespeare): 'We must not make a scarecrow of the law' so it becomes a 'perch' and not a 'terror' for ravens and lawless birds. Furthermore, our own possible weaknesses are no excuse for not strictly enforcing the legal code. ''Tis one thing to be tempted, Escalus,' he says. 'Another thing to fall.' A jury condemning a thief to death, he agrees, may contain 'a thief or two/Guiltier than him to try,' but that makes no difference to the laws we all have to obey. Don't tell me about my guilty thoughts, Angelo is saying, but 'When I, that censure him, do so offend/Let mine own judgement pattern out my death'.

De redding is echter nabij ('The theoretical debates become drama') als Claudio's beeldschone zus Isabella op het toneel verschijnt om haar broer van de doodstraf te redden (zij is nog maagdelijker dan Claudio, en staat op het punt non te worden). Angelo 'lusts after her and feels himself sorely tempted to go groping for trouts just like the criminal he despises.' Uiteindelijk kan Angelo - 'the seagreen incorruptible' - Isabella niet weerstaan en wint 'natural justice' het van 'the letter of the law', alhoewel Angelo aanvankelijk onkreukbaar is: 'Your brother is a forfeit of the law,/And you but waste your words.' Maar het appel van Isabella op het hij die zonder zonde is, werpe de eerste steen, doet wonderen: 'How would you be (.) if He, which is the top of judgement, should/But judge you as you are?' Mortimer: 'This is Escalus's argument returning. What we regard as the just process of criminal trials is not much more than sinful human beings punishing each other. True religion points the way to a more mercifull process.'

Helemaal waar is dat natuurlijk niet, betoogt Mortimer, want 'The law is never more cruel, or more oblivious to the arguments of Escalus and Isabella, than when it claims to have God on its side. The proceedings of the Inquisition and the Shia laws, if enforced in Islamic states, can outdo the ancient criminal code of Vienna in wanton ferocity. A modern Angelo might be a regent in the Middle East prepared to order an errant wife to be stoned to death.' Bovendien, zo vervolgt Mortimer, kan in het geseculariseerde Europa religie ons nog wel een handje helpen op dit vlak? 'The answer must depend on the view you take of the human condition. Are people naturally destructive, immoral, predatory and self-seeking, only to be kept in order by harsh laws and fiercely deterrent mandatory sentences? Or are men and women naturally orderly, merciful, humane and bred with a need for justice and mutual aid? Of course these qualities, or defects, are not evenly distributed, and undoubtedly there is much of each in all of us, but when it comes to the law some sort of distinction can be drawn.' Dat onderscheid illustreert Mortimer grootmeesterlijk aan de hand van twee hoofdpersonen uit een ander stuk van Shakespeare, te weten The Merchant of Venice, namelijk Shylock en Bassanio. Bassanio, vriend van de Venetiaanse koopman Antonio, zit dringend om geld verlegen om Portia, een rijke erfgename, het hof te maken. Hij vraagt Antonio hem geld te lenen om in stijl bij Portia te verschijnen. Antonio gaat akkoord, maar leent het geld niet zelf aan Bassanio, omdat hij al zijn geld heeft geïnvesteerd in een handelsvloot die nog op volle zee vertoeft. De oplossing is een geldlening van de Joodse geldschieter Shylock, waarbij Antonio zal fungeren als garant. Shylock is echter niet gecharmeerd van Antonio, die Shylock en andere Joodse geldschieters heeft beschuldigd van ongeoorloofde praktijken (het vragen van exorbitant hoge rente en het verstrekken van renteloze leningen), en stipuleert dat als Bassanio de lening niet terug betaalt, Antonio verplicht zal zijn hem een pond van zijn eigen vlees af te staan. Uiteraard wordt de lening niet terugbetaald en Shylock eist - overeenkomstig de woorden van de gesloten overeenkomst - zijn pond vlees op. Portia, 'who has come to judge the case', staat voor de keuze: 'Shylock pinned his faith on the words in the contract, the nature of his bond and the duty of the state to uphold the letter of the law regardless of human suffering. Bassanio put another point of view. More important than the sanctity of the law was the plight of the individual parties in the particular case. If the enforcement of contracts were all-important, a man would die with a pound of flesh carved off near to his heart.' Het pleidooi van Bassanio ('And I beseech you/Wrest once the law to your authority:/To do a great right, do a little wrong,/And curb this cruel devil of his will') is volgens Mortimer een ode aan waar het werkelijk op neerkomt in het recht (de rechtstoepassing): 'forget the wording of the statute, ignore the terms of the contract, and, in the name of natural justice, do what you think is right'. Geheel terecht voert Mortimer Lord Denning ten tonele voor wie 'justice in the individual case' belangrijker was dan 'the omnipotence of the law': 'His decisions, on this basis, led to frequent appeals to the House of Lords, where the judges, apparently more sympathetic to Shylock's line of legal argument, frequently reversed his decision.' Maar - zo merkt Mortimer op en daarmee sluit ik af - 'The gulf will still exist and Isabellas will be appealing to Angelos to show a little humanity far into the future.'

'Are you a Shylock or a Bassanio?'
BANNING N.V.

Gino van Roeyen

Reactie (0)


Schrijf reactie. Reacties worden eerst door de webmeester van Mr. gecontroleerd alvorens deze geplaatst worden. Anonieme reacties worden niet geplaatst.
feedToon/Verberg reactie formulier

busy
< Vorige   Volgende >