Ja, ze wil graag nog een keer voorzitter van de Eerste Kamer worden. Maar mocht dat niet lukken, dan zou Ankie Broekers-Knol (VVD) ook met “ongelooflijk veel plezier” weer gewoon Justitie willen doen. Deze week wordt de nieuwe Eerste Kamer gekozen. Ankie Broekers-Knol gaat in een interview met Mr., dat aanstaande vrijdag verschijnt, onder meer in op de commotie van de laatste tijd rond de Eerste Kamer.
Regelmatig valt kritiek te beluisteren op de Eerste Kamer, zeker als een wet in deze Kamer wordt afgestemd. Toen in december 2014 de Zorgverzekeringswet in de Eerste Kamer werd behandeld, keerden drie PvdA-senatoren zich tegen het voorstel, omdat ze het niet eens waren met de manier waarop de vrije artsenkeuze werd beperkt. Het was niet de eerste keer dat een wet in de senaat sneuvelde. In 1999 hield oud-VVD voorman Hans Wiegel in de naar hem genoemde nacht het wetsvoorstel over het correctief referendum tegen. In 2013 dreigde PvdA-lid Adri Duijvesteijn hetzelfde te doen met het woonakkoord. Incidenten als deze voeden de gedachte dat de Eerste Kamer onnodig wetgevingstrajecten traineert of in het ergste geval torpedeert.
De senaat zou te politiek zijn geworden, is de klacht. Broekers vindt dat onjuist. “De senatoren die tegen de Zorgverzekeringswet stemden zijn lid van de PvdA. Dat is de coalitie. Hoezo politiek? Maar belangrijker: Marijke Linthorst, Adri Duivesteijn en Guusje ter Horst waren er diep van overtuigd dat de beperking van de vrije artsenkeuze voor mensen met een polis in natura in tegenstelling tot mensen met een restitutiepolis in strijd was met het gelijkheidsbeginsel. Dus in strijd met de Grondwet. Dat kun je vinden. En dan mag je gewoon tegenstemmen. Niks politiek. De Eerste Kamer is het enige staatsrechtelijke gremium dat de kwaliteit van het wettelijke eindproduct in het oog houdt. De Raad van State geeft advies in een vroegtijdig stadium. En naar dat advies wordt niet altijd even goed geluisterd. De allereerste versie van de pensioenwet van staatssecretaris Klijnsma is in de senaat teruggenomen, mede omdat bleek dat die wet een vrij negatief advies had gekregen van de Raad van State waarmee door het kabinet en tijdens de behandeling in de Tweede Kamer weinig was gedaan. Dat komt er bij ons dan wel uit. Wij hebben de pensioenwet niet afgestemd, zoals iedereen denkt, de regering heeft om aanhouding verzocht. We zagen wel veel problemen. Niks politiek. Gewoon kwaliteit.”
Minder in het keurslijf
De voormalige Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, is dat duidelijk niet met haar eens. In een artikel in Mr. naar aanleiding van zijn oratie Stresstest rechtsstaat noemde hij de Grondwet onlangs “zo dood als een pier” en gaf hij een helder advies: “Voer de constitutionele toetsing in en schaf de Eerste Kamer af. De rol van de Eerste Kamer wordt toch steeds onduidelijker.” Broekers-Knol daarover: “Ik geef toe dat er akkoorden worden gesloten met partijen buiten de coalitie als de regering voorziet dat ze in de Eerste Kamer waarschijnlijk geen meerderheid behaalt. Volgens mij is het transparanter als de Tweede Kamer bij de behandeling zelf de wetsvoorstellen aanpast. De woordvoerders van de coalitie zouden iets minder in het keurslijf van het regeerakkoord kunnen zitten, opdat ze in het debat in de Tweede Kamer iets vaker het politieke compromis met de oppositie zouden kunnen vinden. In de Tweede Kamer dus. Dat is volgens mij het parlementaire proces.” Op de vraag of ze vindt dat bepaalde politieke keuzes op de Eerste Kamer worden afgeschoven antwoordt Broekers-Knol bevestigend.
Vol veto
Ze snapt wel waar alle commotie rond de Eerste Kamer vandaan komt. “Het punt waar het om draait is dat wij een vol veto hebben. Dat vinden sommigen lastig. Er wordt wel gesproken over de introductie van een terugzendrecht van de Eerste Kamer, waardoor de Senaat een wet niet afstemt, maar terugzendt naar de Tweede Kamer ter verbetering of aanvulling. Ik vind dat best – al hebben we iets vergelijkbaars al via de novelle – maar ik vind het wel belangrijk dat de Eerste Kamer een wetsvoorstel finaal afdoet. Anders bestaat naar mijn mening het gevaar dat, om welke redenen dan ook, een wetsvoorstel toch door de Tweede Kamer wordt aangenomen ondanks de steekhoudende op- en aanmerkingen van de Eerste Kamer ter voldoening aan de eisen van rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.”
Relaxed
Ankie Broekers-Knol, die wetenschappelijk medewerker was en later directeur van de afdeling Moot Court van de Universiteit Leiden, is inmiddels bijna veertien jaar lid van de Eerste Kamer voor de VVD. Ze is sinds 2 juli 2013 voorzitter. Toen werd ze gekozen als opvolger van haar partijgenoot Fred de Graaf, die stopte nadat commotie was ontstaan over zijn rol bij de troonswisseling.
Op 26 mei wordt de nieuwe Eerste Kamer gekozen. De verkiezing van de voorzitter van de senaat vindt plaats op 23 juni. Broekers-Knol zou het best nog een termijn willen doen, maar ze is er “heel relaxed” over. “Als ik weer gewoon Justitie mag doen, doe ik dat ook weer met ongelooflijk veel plezier.”
Lees het gehele interview met Ankie Broekers-Knol in het nieuwe nummer van Mr. dat vrijdag 29 mei verschijnt.
