Het ene vredesakkoord is het andere niet, dat blijkt wel uit het proefschrift Accountability for peace agreement violations and interferences, waarop Sophia Müller maandag 9 februari promoveerde aan Tilburg University. Sommige vredesakkoorden beslaan honderden pagina’s, andere slechts enkele. Het ene vredesakkoord is juridisch bindend, het andere is louter een politieke toezegging. Müller analyseerde meer dan vierhonderd vredesakkoorden, verrichtte veldonderzoek in Colombia en deed daarnaast traditioneel doctrinair juridisch onderzoek. Daarmee wilde zij achterhalen welke verantwoordingsmechanismen kunnen worden ingezet om schendingen van en inmenging in vredesakkoorden aan te pakken.
Gebroken beloften
Hoewel er veel soorten vredesakkoorden zijn, zijn er ook veel overeenkomsten. En die zijn niet altijd even positief. Wanneer een vredesakkoord wordt gesloten, is het vertrouwen tussen de ondertekenende partijen vaak broos, worden beloften gebroken en wordt het akkoord al snel geschonden. We zagen het recent in Gaza en Oekraïne: toezeggingen van de agressieve partijen Israel en Rusland blijken weinig waard te zijn.
Strafwetgeving aanpassen
Sophia Müller onderzocht bij Tilburg Law School hoe de uitvoering en handhaving van vredesakkoorden kan worden verbeterd. Zij concludeert dat bij de opstelling van een akkoord al rekening kan worden houden met de uitvoering. Extra juridische maatregelen kunnen de stabiliteit van een vredesakkoord versterken. Maar de beschikbare juridische handhavingsmogelijkheden zijn altijd afhankelijk van de specifieke situatie. Niettemin zijn er enkele algemene maatregelen mogelijk om schendingen beter te voorkomen. Zo kunnen staten hun strafwetgeving of grondwet aanpassen om de stabiliteit van vredesakkoorden te ondersteunen en te voorkomen dat deze straffeloos worden geschonden. In haar proefschrift bespreekt Müller voorbeelden van bepalingen uit het strafrecht en het constitutioneel recht die als model kunnen dienen.
Geschillenbeslechting
Verder hangt veel af van de manier waarop een vredesakkoord wordt opgesteld. Het is daarom van cruciaal belang om vooruit te denken, betoogt Müller. Een vredesakkoord moet zo worden ontworpen dat het de toekomstige uitvoering en handhaving ervan ondersteunt, bijvoorbeeld door het opnemen van bepalingen over specifieke vormen van geschillenbeslechting. Haar proefschrift bevat ook hier modelclausules voor. Volgens Müller kan het nemen van deze twee soorten maatregelen niet alleen de handhaving van vredesakkoorden in het algemeen verbeteren, maar partijen ook helpen om hun geschillen met juridische middelen op te lossen in plaats van met geweld.
