Zijn rechters control freaks die lijden aan een burn out? Zijn het querulanten die altijd de schuld bij derden leggen? Of staan ze bloot aan welhaast onmenselijke werkdruk? Of de rechtspraak nu wel of niet in gevaar is, nee daar ging het eigenlijk niet over, afgelopen dinsdag in debatcentrum De Balie in Amsterdam. Dat was overigens wel het thema van de avond, door de organisatoren er aan gehangen, als een soort verbinding met het boek ‘De naakte rechter’ van Marian Husken en Harry Lensink (journalisten Vrij Nederland). In hun boek schetsen ze aan de hand van een aantal interviews met meer en minder bekende rechters een voor ingewijden niet onbekend beeld van rechters die in toenemende mate hun onvrede uiten over de gang van zaken binnen de rechtspraak.
Line up
Het was wel een mooie ‘ line up’ zoals moderator Gerben Kor het noemde. Heel veel usual suspects, zoals Rechtspraak voorzitter Frits Bakker, raadsheer in de Hoge Raad Ybo Buruma, NVvR-voorvrouw Maria van de Schepop en de al even onvermijdelijke Rinus Otte (rechter, hoogleraar en blogger).
Aan de stellingen lieten zij zich gelukkig weinig gelegen. Waarschijnlijk omdat die ook de kern van het thema onvoldoende blootlegden. Buruma gooide al direct de knuppel in het hok van Rinus Otte door te stellen dat als de rechtspraak al in gevaar is dit komt door rechters die lijden aan een vorm van burn out: “De overeenkomst tussen deze rechters en anderen die lijden aan deze aandoening is dat ze niet meer in controle zijn. Dat ze het beeld hebben dat ze overspoeld worden door alles wat op ze afkomt. Ze hebben niets tegen hard werken, maar als ze niet geloven in de kaders waarbinnen ze dat werk doen, wordt het zinloos. Bijvoorbeeld kwaliteit. Als zij niet langer zelf mogen invullen wat ze daaronder verstaan, verdwijnt de zin van het werk.”
Rinus Otte zag het allemaal niet zo somber in. Volgens hem is de zittende magistratuur van oudsher avers van alles wat naar vernieuwing riekt en zal wat nu als ongebruikelijk wordt ervaren over tien jaar normaal zijn. En, zo voegde hij er vrolijk aan toe: er is geen beroepsgroep die zo bedreven is in het leggen van de schuld bij anderen. Het ligt nooit aan de rechters. Het is altijd de schuld van anderen. Van de griffie, van het OM, van de Raad voor de rechtspraak, van de politiek, ga zo maar door.
Keurslijf
Ook NVvR-voorvrouw Maria van de Schepop mocht een duit in het zakje doen, af en toe flink van zich afbijtend richting Rechtspraak-voorzitter Frits Bakker. Zo constateerde ze dat er inderdaad veel onrust heerst onder de ZM. “We wisten dat er sprake is van een bepaalde klem. Ik ervaar dat als strafrechter ook zo. Ook bij mij wordt soms ’s ochtends een verhuisdoos met dossiers naar binnengeschoven, waarvan ik dan binnen een paar uur iets zinnigs moet vinden.”
Van de Schepop beaamde dat ook haar organisatie verrast was door de omvang van het Leeuwarder manifest. “Ik denk dat hetzelfde geldt voor de initiatiefnemers. Wij zijn er blij mee. Deze discussie is alleen maar goed. De kern van het probleem zit hem alleen niet in het harde werken, dat vindt iedereen prima. Het probleem zit hem in het keurslijf waarin we geperst worden. We hebben daardoor niet het gevoel dat we die dingen kunnen doen waarvan we vinden dat we die moeten doen.”
Frits Bakker (Rechtspraak) verzette zich tegen het verzet tegen termen als productie en product. “Het is echt geen lopende band van een koekjesfabriek, vergelijk het eens met een banketbakker. Die maakt met veel aandacht en ambachtelijkheid een product. Daar is toch niets mis mee?”
Bakker maakte verder nog wat vrienden door te suggereren dat de werkdruk binnen de gerechten misschien wat beter verdeeld moet worden: “Ik weet dat sector strafrecht zwaar belast is, maar als ik soms in de belastingkamer kom, dan hoor ik wel eens een rechter zeggen dat om 4 uur ’s middags het werk er echt wel opzit.”
De uitsmijter was voor Rinus Otte. Hij vindt dat rechters eens wat meer naar zichzelf moeten kijken: “Ik zie al twintig jaar hetzelfde beeld: rechters leggen nooit het probleem bij zichzelf, het is altijd de schuld van het OM, het parket, de politiek, de Raad. Het is ook iets ambivalents dat eigen is aan het vak: enerzijds willen ze niet aan de leiband lopen en anderzijds komen ze te weinig met oplossingen. Ze worden ook veel te weinig aangesproken op hun creatief vermogen. Mijn stelling is dan ook dat als de rechterlijke macht zich goed beargumenteerd ergens voor hard maakt, dus voor een andere inrichting van het primaire proces, dat het dan ook gebeurt.”
