De afgelopen jaren schreven we bij BureauTaal voor verschillende branches en organisaties hun cao in begrijpelijke taal. Dat is geen eenvoudige klus. Maar het kan, als je het zorgvuldig aanpakt.
Waarom is een cao zo moeilijk?
Cao’s zijn voor veel lezers onbegrijpelijk door lange, ingewikkelde zinnen. Vol ouderwetse, formele taal en jargon. Kijk maar eens naar dit voorbeeld, waarmee je te maken krijgt als je wilt weten hoeveel je gaat verdienen.
De werknemer wordt bij aanstelling in het algemeen ingeschaald op het schaalsalaris bij 0 functiejaren; echter, indien een werknemer in een functie elders zoveel in de functie bruikbare ervaring heeft verkregen, dat het op grond daarvan niet redelijk zou zijn hem op basis van 0 functiejaren te belonen, kunnen hem – in overeenstemming met die ervaring – extra functiejaren worden toegekend.
Zelfs voor mensen met inhoudelijke kennis is dit een tekst waar je behoorlijk op moet studeren. En dan blijf je zitten met de vraag: wat betekent dit concreet voor mij?
Cao-teksten staan ook vol verwijzingen. Naar andere artikelen, bijlagen, wetten en regelingen. De betekenis van een afspraak ligt dus niet alleen in de tekst zelf, maar ook daarbuiten. Dat maakt het moeilijk om de tekst te begrijpen. En het maakt ook het herschrijven extra complex: alles moet inhoudelijk blijven kloppen.
Een cao herschrijven is een uitgebreid project
Een cao is het resultaat van onderhandelingen tussen werkgevers- en werknemersorganisaties, vaak over een lange periode. Die afspraken wil niemand per ongeluk veranderen. Soms blijkt ook dat teksten zó ingewikkeld zijn geworden, dat niemand nog precies weet wat er ooit is bedoeld. Of dat de praktijk in de loop der jaren is veranderd. Dat betekent: veel overleg, veel afstemming en grote betrokkenheid van alle partijen. Vertegenwoordigers van werkgeversorganisaties en vakbonden vormen een projectgroep waarin ze samen met ons aan dit project werken. Door samen te praten, ontstaat er duidelijkheid. Hoe we dat aanpakken?
- We beginnen bij de basis. Eerst maken we een hertaling per artikel en zelfs per lid. Bij elk onderdeeltje van de cao vragen wij ons af: wat betekent dit voor de lezer?
- De oorspronkelijke tekst en de hertaling in begrijpelijke taal staan naast elkaar. Zo kan iedereen heel precies controleren of de herschrijving inhoudelijk correct is. En of de nieuwe tekst exact dezelfde juridische uitwerking heeft als de oorspronkelijke. Als het nodig is, passen we de tekst aan, zodat iedereen zich erin kan vinden.
- Pas als we overeenstemming hebben over de herschrijving per artikel, zetten we de afspraken om naar een nieuwe, logische structuur die aansluit bij de vragen van de lezer.
Hoe klinkt een begrijpelijke cao?
Het kan echt anders. Het ingewikkelde voorbeeld hierboven hebben we bijvoorbeeld zo herschreven:
Als je bij ons komt werken, krijg je het salaris dat voor jouw functie hoort bij ‘0 jaar ervaring’. Maar heb je al veel ervaring opgedaan in een vergelijkbare functie? Dan begin je met een hoger salaris dat past bij jouw ervaring.
Dat is in de kern wat er stond. De betekenis van deze alinea is hetzelfde. Het verschil is dat iedereen nu in één keer begrijpt wat er staat. En daar waren veel minder woorden voor nodig.
Begrijpelijk én juridisch correct
Een cao in begrijpelijke taal vraagt om taalexpertise, juridische gevoeligheid en een proces waarin we samen alle belangen serieus nemen. Precies daar ligt onze ervaring. Zo zorgen we dat we een herschreven cao hebben waar alle partijen hun steun voor uitspreken. Juridisch klopt hij. En hij is ook echt leesbaar en begrijpelijk.
Zelf aan de slag?
Vind je dat jullie cao ook wel wat begrijpelijker kan? En wil je meer weten over wat het betekent om een cao te herschrijven in begrijpelijke taal? Neem dan contact op met Floor van Horen, 0345 544 837 of mail naar floor@bureautaal.nl
