“Nederland heeft een heel goede Grondwet maar verdient een nog iets betere.” Dat zei Ernst Hirsch Ballin, oud-minister van Justitie, die afgelopen vrijdag tijdens het Haagsch College ‘Mensenrechten’ een kritische blik wierp op de viering van het 200-jarig bestaan van onze Grondwet. Bestaat de Grondwet daadwerkelijk 200 jaar voor de gehele Nederlandse bevolking?
Vanwege het 200-jarig bestaan van onze Grondwet vond op zaterdag 29 maart de Dag van de Grondwet plaats. De avond hiervoor was er plek voor de Nacht van de Grondwet in het Paard van Troje in Den Haag.
Hirsch Ballin geeft correct aan dat we dit weekend het 200-jarig bestaan van ons Koninkrijk vieren, dat gepaard gaat met de erkenning van onze Grondwet. Echter, 200 jaar gelijke rechten en plichten (waar de Grondwet immers voor staat), is dat waar? In 1863 is immers pas de slavernij afgeschaft; in 1917 kregen vrouwen pas voor het eerst kiesrecht en in 1956 werden vrouwen pas handelingsbekwaam in huwelijken. “Nee, we zijn dus niet twee eeuwen verbonden door vrije en gelijke rechten.” Toch is het volgens Hirsch Ballin niet helemaal onzin dat dit weekend het 200-jarig bestaan van gelijke rechten en plichten wordt gevierd. “Een kiem voor de ontwikkeling waarin mensen stap voor stap zeggenschap gingen opeisen, voor de ontwikkeling van vrijheid voor iedereen, voor de ontwikkeling van gelijke rechten, is wel degelijk 200 jaar geleden gelegd.” Verder bepleitte hij ook dat onderhoud van de Grondwet belangrijk is. Het is echter nog belangrijker dat men de huidige Grondwet gebruikt om onrecht tegen te gaan. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld de bestrijding van mensenhandel en het opkomen voor de rechten van minderheden. Toen Hirsch Ballin werd gevraagd of Nederland de beste Grondwet heeft die het zich kan wensen, antwoordde hij: “Ik denk dat Nederland een heel goede Grondwet heeft, maar een nog iets betere verdient.”
Na deze historische analyse van onze Grondwet, werd een college verzorgd door Nathalie Righton, parlementair verslaggeefster voor de Volkskrant. Righton heeft tussen 2010 en 2013 als oorlogscorrespondent in Afghanistan voor dezelfde krant gewerkt. Haar college ging over de grondrechten in dit land. Righton heeft gedurende de jaren dat ze heeft gewoond in het land gemerkt dat het hebben van grondrechten niet vanzelfsprekend is. Ze kaart bijvoorbeeld het probleem aan van corrupte politie in het land. In Nederland zijn wij gewend aan een systeem waar het veilig is om aangifte te doen. Dit is in Afghanistan allerminst het geval. “Vrouwen, waartegen aangifte is gedaan, worden vaak de gevangenis in gegooid en verkracht. Mannen worden vaak gemarteld tot zij een betekenis afleggen. Dit behoort helaas nog tot de dagelijkse praktijk in Afghanistan.”
Maar Righton vertelt dat er ook een positieve ontwikkeling merkbaar is in Afghanistan. Een aantal jaar geleden durfden vrouwen geen aangifte bij de politie te doen, omdat zij bang waren dat de politie hen niet serieus zou nemen. Ook waren zij bang voor de mannen waartegen zij eventueel aangifte zouden willen doen. Maar nu doen vrouwen steeds vaker aangifte. Righton legt uit: “Waarschijnlijk komt dit omdat er gedurende de afgelopen jaren zogeheten ‘hoorspelen’ worden uitgezonden via de radio. Deze hoorspelen – gefinancierd door Westerse landen – kunnen worden vergeleken met korte soapseries, waarin vrouwen spelen die aangeven dat aangifte doen goed is en op welke manier dit dan moet worden gedaan.” Dergelijke veranderingen blijken echter niet in heel Afghanistan goed ontvangen. Voor sommige delen van Afghanistan – met name in de wat kleinere steden – komen deze veranderingen te snel. Er is een periode geweest waarin gedurende een korte tijd veel jonge vrouwen waren gedood in deze kleinere steden. Volgens Righton kan dit het gevolg zijn geweest van bovenstaande ontwikkeling; mannen wisten zich simpelweg geen raad met de rechten die in een kort tijdsbestek werden toebedeeld aan vrouwen, bijvoorbeeld het recht om voor zichzelf op te komen in een aangifteprocedure, en besloten hier eigenhandig wat aan te doen.
Aan Righton werd gevraagd of de missie in Kunduz – waarbij door Westerse landen zou worden gewerkt aan de wederopbouw van het rechtssysteem – voor merkbare gevolgen heeft gezorgd, antwoordde ze dat dit waarschijnlijk niet het geval is gezien de duur van deze missie. “Het is te kort. Zo’n wederopbouw is een proces van decennia. Er dus op dit moment niet veel van te merken.”
