Op 1 januari 2016 trad het wetsvoorstel Overige Fiscale Maatregelen 2016 in werking. Daarmee werd het voor rechtbanken en gerechtshoven mogelijk om prejudiciële vragen te stellen aan de belastingkamer van de Hoge Raad. Dat kon per 1 juli 2012 al in civiele zaken en is sinds oktober 2022 ook mogelijk in strafzaken.
Prejudiciële vraag
Een prejudiciële vraag is een vraag van een rechter aan een hogere rechter, in dit geval de Hoge Raad, over de uitleg van een rechtsregel. Daaraan kan behoefte bestaan als de rechtsregel niet duidelijk is en de Hoge Raad daarover nog niet eerder heeft beslist. Het moet gaan om vragen die zich voordoen in een concrete zaak die bij een rechtbank of gerechtshof in behandeling is. Niet elke prejudiciële vraag wordt beantwoord. Het antwoord op de vraag moet nodig zijn voor het nemen van een beslissing in die zaak, en daarnaast moet die vraag ook breder spelen.
Kerntaken
Met deze methode kunnen rechtsvragen versneld door de Hoge Raad worden beantwoord en kunnen ook andere rechters die in soortgelijke zaken moeten beslissen de antwoorden op die vragen meenemen. Daarmee draagt de prejudiciële procedure bij aan de kerntaken van de Hoge Raad: rechtsontwikkeling, rechtseenheid en rechtsbescherming.
Binnen zes maanden
De Hoge Raad streeft ernaar binnen zes maanden de prejudiciële vragen te beantwoorden, al lukt dat niet altijd. Voor rechters kan het handig zijn te weten wat de Hoge Raad ervan vindt, voordat zij uitspraak doen. Dat kan voor partijen in zo’n zaak hoger beroep of cassatieberoep schelen en daarmee in positieve zin bijdragen aan het tijdsverloop.
Beantwoording 27 vragen
De afgelopen tien jaar zijn in 31 belastingzaken prejudiciële vragen gesteld. In 27 zaken zijn de vragen daadwerkelijk beantwoord. Op dit moment ligt er één zaak die de Hoge Raad moet afhandelen. Voorbeelden van zaken waarin vragen zijn gesteld zijn zaken over rechterlijke toetsing van kosten bij naheffing van parkeerbelasting, over de invulling van het begrip ‘in wezen nieuwbouw’ voor de omzetbelasting, over de fiscale verwerking van afkoopsommen bij renteswaps en over het na massaal bezwaar wijzigen van de verdeling van de heffingsgrondslag voor box 3 tussen fiscale partners.
Vanuit Caribisch Nederland
Het is ook mogelijk om vanuit het Caribisch deel van het Koninkrijk prejudiciële vragen te stellen. Dat is in die tien jaar één keer gebeurd. De vragen gingen over de fiscale gevolgen van de tariefwijziging per 1 januari 2019 van de Arubaanse Landsverordening grondbelasting.
Symposium
Donderdagmiddag 2 april werd bij de Hoge Raad aan het tienjarig jubileum een symposium gewijd met sprekers uit de Hoge Raad, het parket bij de Hoge Raad, de gerechten in feitelijke instantie, de wetenschap en de belastingadviespraktijk. Aanwezig waren ongeveer 170 mensen uit diezelfde geledingen en uit de advocatuur en het ministerie van Financiën/de Belastingdienst.
