Twaalf dood. Twaalf dood vanwege grappen over een geloof. Dat is het probleem van spot: of het is zo slap dat niemand er aanstoot aan neemt, of het is zo bot of zo scherp dat je voor de rechter wordt gesleept. Of erger nog: voor iemand die eigen rechter speelt. Het pad van de grappenmaker is bezaaid met voetangels en klemmen.
Om met de voetangels van Charlie Hebdo te beginnen: behalve de bedreigingen en de brandbommen waren er eerder ook de aangiftes. Een Franse islamitische groep nam vorig jaar aanstoot aan CH’s voorpagina waarop een moslim klaagde dat ‘die stomme Koran niet tegen kogels beschermde’ (van het Egyptische leger dat op demonstranten schoot). In de Elzas was een nog niet afgeschaft verbod op godslastering. Helaas voor Allah bleek deze antieke bepaling alleen de rooms-katholieke god te beschermen. Sepot volgde. Je suis Charlie.
Het Britse Gay News trof het in 1977 slechter. Het blad publiceerde een gedicht over een centurion die het van het kruis genomen lichaam van Jezus van voor en achter nam. De hoofdredacteur kreeg in deze Whitehouse vs Lemon-zaak een boete en negen maanden voorwaardelijk. De Britse Hoge Raad bevestigde het vonnis en een klacht bij de Europese Commissie strandde. Overigens was het niet om deze jurisprudentie, dat Britse kranten geen cartoons afdrukten bij hun berichtgeving over de Parijse moordaanslag. Dat was zelfcensuur. Uit angst.
Ierland, Noorwegen, Oman, Bhutan, Singapore en de toenmalige apartheidsstaat Zuid-Afrika verboden Monty Pythons Life of Brian. Godslastering. Canada begon in 1980 een strafzaak tegen de distribiteur van de Life of Brian-film. De zaak werd later ingetrokken. Het is de vraag wat Canada van Life of Mohammed zou vinden.
Hoewel: dat laat zich raden. In 2006 publiceerde de Deense krant Jyllands-Posten twaalf satirische Mohammed-cartoons. Dat werd een wereldwijde rel. Onder meer een Canadese krant publiceerde de prenten. Een moslimgroepering deed aangifte bij de Alberta Human Rights Commission die drie jaar onderzoek deed. Uiteindelijk werd de krantenuitgever vrijgesproken, maar hij had wel een ton aan juridische kosten moeten maken. Ons advies: zeg toch maar geen godverdomme in Canada. Laat staan Allahverdomme.
Charlie Hebdo in Frankrijk moest zich in 2007 trouwens ook tegen een aangifte wegens haatzaaien verweren, na het overnemen van de spotprenten. De Franse rechter seponeerde. De Franse rechter seponeerde niet de zaak tegen een linkse Franse cartoonist die twee dagen na nine eleven voor een Baskische krant een cartoon met instortende torens tekende en daar voor de grap een bekende plaatselijke slagzin onder zette – de lokale variant van ‘Vakmanschap is meesterschap’, zogezegd. Dat was ‘verheerlijking van terrorisme’. Het Europese Hof (EHRM 2 oktober 2008, 36109/03) bevestigde de stra f(1500 euro) met als argumentatie dat het zo kort na de aanslag publiceren van deze cartoon in het roerige Baskenland een strafbare meningsuiting kan zijn.
In Nederland was er de zaak van de moslimgroepering ‘Arabisch-Europese Liga’ die een erg flauwe cartoon op haar website zette over de Holocaust – Charlie Hebdo heeft daar vroeger ook allerlei grappen over gemaakt. De AEL deed dat om te laten zien dat je in Nederland wel grappen ten koste van de heilige islam kunt maken, maar niet over de Holocaust. Helaas trapten gerechtshof en Hoge Raad met open ogen in de val en werd de AEL veroordeeld. Het ontkennen/bagatelliseren van de Holocaust is kwetsend en valt “volgens vaste Europese jurisprudentie” niet onder de vrijheid van meningsuiting (HR:2012:BV5623, 27-03-2012). Tja – spot is altijd kwetsend, zwartjurken! Het geeft de indruk dat toga’s voor linkse cartoonisten bijna even gevaarlijk zijn als djellaba’s voor rechtse.
Bijna. Op 2 november 2004 vermoordde Mohammed Bouyeri Theo van Gogh, ‘vijand van de islam’. Vonnis: levenslang (RBAMS:2005:AU0025, 26-7-2005).
Waarom beschermt die stomme vrijheid van meningsuiting niet tegen kogels?
