Door een arrest van de Grote Kamer van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) is Nederland gedwongen zijn beleid voor langgestraften aan te passen. Die conclusie trekt de Stichting Forum Levenslang uit de uitspraak die het EHRM op 26 april heeft gedaan in de zaak die de levenslanggestrafte Murray had aangespannen.
Volgens oprichter Wiene van Hattum van Stichting Forum Levenslang moet Nederland nu een streep zetten door het principe ‘levenslang=levenslang’. “Nederland moet een mechanisme in het leven roepen voor behandeling en resocialisatie van langgestraften,” zegt Van Hattum, die universitair docent strafrecht is aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Nederland moet langgestraften een programma aanbieden. Je moet ze voorbereiden op mogelijke vrijlating. Dat gebeurt nu nog niet. Ook moet Nederland in principe verlof toestaan.” Nederland is echter niet aan het onmogelijke gehouden. Als er sprake is van recidivegevaar of als de gedetineerde niet behandeld wil worden, hoeft deze niet te worden vrijgelaten.
Het arrest betekent volgens Van Hattum dat Nederland de mentale ontwikkeling van levenslanggestraften moet volgen vanaf het begin van hun detentie. Een tussentoets moet plaatsvinden op basis van objectieve criteria, en binnen 25 jaar. De toets zal onder rechterlijke controle moeten staan.
Murray werd in 1980 tot een levenslange gevangenisstraf veroordeeld wegens de moord op het zesjarig nichtje van zijn ex-vriendin. Het delict voltrok zich op Curaçao. Vanwege het recidivegevaar en omdat op Curaçao noch elders op de voormalige Nederlandse Antillen een behandelkliniek bestond, werd hem de maximale straf van levenslang opgelegd. Murray is inmiddels overleden, maar de nabestaanden hebben de procedure voortgezet.
De Grote Kamer stelt vast dat Nederland zich heeft schuldig gemaakt aan schending van het verbod van marteling dan wel inhumane of vernederende behandeling of bestraffing (artikel 3 EVRM). Het EHRM verwijt de Nederlandse overheid dat sinds de veroordeling niets is ondernomen om de detentie van Murray in dienst te stellen van zijn rehabilitatie. Hem werd geen enkel behandelaanbod gedaan hoewel bij voorbaat vaststond dat zonder enige behandeling het recidivegevaar niet zou verminderen. Overbrenging naar Nederland ketste af op verondersteld gebrek aan slagingskansen, zonder dat werd onderzocht of behandeling inderdaad bij voorbaat kansloos was.
In Nederland zitten 33 mensen vast met een levenslange gevangenisstraf. Drie van hen zijn langer gedetineerd dan 25 jaar en drie langer dan twintig jaar. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) heeft al aangekondigd met een brief te komen over de toekomst van de levenslange gevangenisstraf.
