De timing van het initiatief is niet toevallig: op 22 februari is het namelijk de Europese Dag van het Slachtoffer. Sinds 1990 wordt op die dag in de hele Europese Unie stilgestaan bij slachtofferrechten zoals het spreekrecht en bescherming voor slachtoffers van misdrijven.
Victim blaming is een hardnekkig probleem in Nederland, zo schetst Slachtofferhulp Nederland (SHN) in een persbericht over het gezamenlijke initiatief. Naast het OM en het Ministerie doen daar ook Perspectief Herstelbemiddeling, Schadefonds Geweldsmisdrijven, het CJIB, de reclassering, de politie en Fonds Slachtofferhulp aan mee.
Onderzoek
Voor de Europese Dag van het Slachtoffer 2026 deed SHN onderzoek naar victim blaming in Nederland. Daaruit blijkt dat zo’n 20 procent van de slachtoffers van misdrijven in de nasleep van dat misdrijf victim blaming ervaart. Zo wordt slachtoffers van geweldsmisdrijven kwalijk genomen dat zij alleen op pad gingen, terwijl slachtoffers van cybercrime voor de voeten wordt geworpen dat zij onvoorzichtig zijn geweest. SHN omschrijft dergelijke reacties als een “tweede klap”.
“Slachtoffers kunnen zich schamen of schuldig gaan voelen. Sommige mensen durven daardoor niet meer over hun ervaring te praten. Dat kan leiden tot eenzaamheid en minder vertrouwen in anderen.”
Mannen
Opmerkelijk is dat het meestal goede bekenden van slachtoffers zijn die zich van victim blaming bedienen. In 70 procent van de gevallen gaat het om vrienden of familieleden van het slachtoffer. Uit het onderzoek blijkt ook dat mannen en 55-plussers zich gemiddeld genomen het vaakst schuldig maken aan victim blaming. Jonge vrouwen doen dit het minst. Victim blaming komt ook online in toenemende mate voor, met name via social media.
Opvallend is daarnaast dat de meeste mensen over zichzelf zeggen dat ze nooit aan victim blaming zouden doen, terwijl het in de praktijk dus wel vaak blijkt voor te komen. Volgens SHN komt dit onder meer doordat opmerkingen die als victim blaming worden opgevat, soms ook uit onhandigheid of onwetendheid worden gemaakt in plaats van uit kwade wil.
Oordelende vragen
Tot slot blijkt uit het onderzoek dat zo’n 65 procent van de Nederlanders bekend is met het fenomeen victim blaming. Dat is meer dan voorheen, maar alsnog aanleiding voor SHN en de genoemde instanties om aandacht te vragen voor “de impact die woorden kunnen hebben”.
“De boodschap is duidelijk: luister eerst en stel geen oordelende vragen. Door begrip te tonen, kan de omgeving helpen bij herstel in plaats van het te belemmeren.”
