De kersverse minister van Veiligheid en Justitie Van der Steur is niet van plan de behandeling van een aantal wetsvoorstellen rond privacy op te schorten, zo maakte hij afgelopen donderdag kenbaar na afloop van de ministerraad. Een open brief, ondertekend door tientallen organisaties, hoogleraren en advocaten, riep tot die opschorting op.
De wetsvoorstellen die ter discussie staan betreffen onder andere de plicht van telecomproviders om gegevens over het bel- en internetgedrag van hun klanten tot een jaar te bewaren, het voorstel om vast te leggen wie waar rijdt door middel van de opslag van kentekengegevens, de massale en ongerichte internettap voor geheime diensten, de hackbevoegdheid van de politie en de wetsvoorstellen over bronbescherming bij vrije nieuwsgaring.
De ondertekenaars vrezen dat de wetsvoorstellen de rechtsstaat in gevaar brengen. Onder hen Nico van Eijk, directeur van het Instituut voor Informatierecht en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. “Door dit soort – niet onderbouwde – maatregelen raken burgers hun vertrouwen in de overheid kwijt .Dan wordt het net als in de Verenigde Staten: welke politieke kleur je ook hebt, iedereen is tegen de overheid.”
Initiatiefnemer van de oproep is burgerrechtenbeweging Bits of Freedom, een organisatie die in het bijzonder opkomt voor digitale burgerrechten. In de open brief wordt Van der Steur verzocht om eerst een visie over de wetsvoorstellen te ontwikkelen en vervolgens het publieke debat daarover aan te gaan. De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA), is een van de ondertekenaars van de open brief. Voorzitter Bart Nooitgedagt is niet echt verbaasd dat Van der Steur de lijn volgt van zijn voorganger Opstelten. “Van der Steur heeft zich in het verleden ook altijd al krachtig uitgelaten over de aanpak van criminaliteit en de veiligheid van burgers. Het ministerie van Veiligheid & Justitie is in feite een ministerie van Veiligheid vóór Justitie geworden. Maar hoe veilig zijn we als de gegevens van burgers in handen van de Staat komen?”
In de open brief staat dat het gaat om wetsvoorstellen “die ertoe leiden dat burgers zonder een specifieke en concrete verdenking toch worden gevolgd”. Nooitgedagt vindt dit een zorgwekkende ontwikkeling. “Inmiddels is ieder burger verdachte en heeft de Staat een infrastructuur ontwikkeld waar een dictator zijn vingers bij af zou likken.” Toch ziet Nooitgedagt een lichtpuntje in de reactie van Van der Steur. “Hij heeft wel aangegeven met ons in gesprek te willen gaan. Dat betekent dat wij in ieder geval de kans krijgen om onze standpunten over de wetsvoorstellen naar voren te brengen.” Van Eijk betreurt de reactie van Van der Steur ook. “Maar ja, consistent is het regeringsbeleid in ieder geval wel. Al blijft het verbazingwekkend dat privacy in Nederland zo onderaan de agenda blijft bungelen, terwijl wij op Europees niveau zo prat op rechtsstatelijkheid gaan. Nederland levert nota bene de vice-voorzitter van de Europese Commissie, die de ‘rule of law’ in zijn portefeuille heeft zitten.”
Een woordvoerder van de minister geeft aan dat de minister wel degelijk luistert naar de partijen die de open brief hebben ondertekend: “Bijna al deze partijen worden al betrokken in het consultatietraject en worden dus wel degelijk gehoord.” In tegenstelling tot deze partijen meent de minister echter dat privacy en veiligheid geen tegenstellingen zijn. “En daar komt bij dat deze wetsvoorstellen ontzettend belangrijk zijn voor de veiligheid van burgers. Denk aan het geval Robert M. Als mensen zich realiseren dat de wetsvoorstellen ook bedoeld zijn voor dergelijke situaties, dan vergroot dat wellicht al het draagvlak.”
Van Eijk noemt het zorgwekkend dat de overheid niet eerst het publieke debat heeft gevoerd. Er had bijvoorbeeld onafhankelijk deskundig advies ingewonnen kunnen worden. Maar, zo verklaart Van Eijk, “als je wetsvoorstellen snel door het parlement heen wilt loodsen, dan is het inwinnen van onafhankelijk advies natuurlijk niet zo opportuun.” De NVSA zal in het debat over de wetsvoorstellen met initiatiefnemer Bits of Freedom en de overige ondertekenaars blijven optrekken. Met een grote mate van strijdbaarheid. Nooitgedagt: “Mochten de huidige wetsvoorstellen tot wetten worden, dan zullen wij zeker niet nalaten om de houdbaarheid van die wetten te laten toetsen door de (Europese) rechter.”
