‘Psychologische rapporten beïnvloeden mogelijk oordeel strafrechter’

Wanneer een pro-Justitia rapportage informatie bevat over de psychische gesteldheid van de verdachte, zou het kunnen dat een rechter eerder geneigd is tot veroordeling. Dat is een van de uitkomsten van een Leids proefschrift – al is nader onderzoek geboden.

Delen:

foto: Depositphotos

Roosmarijn van Es verdedigde op 9 november haar dissertatie De psyche in de rechtszaal: Over pro Justitia-rapportages in rechterlijke beslissingen over bewijs en straf in Nederland aan de Universiteit Leiden. Daarin beantwoordt de criminologe welke invloed de inhoud van dergelijke rapportages heeft op het oordeel van de strafrechter. Dit was niet eerder wetenschappelijk onderzocht.

Onbedoeld/ongewenst

Harde uitspraken doet Van Es dan ook niet. De studies is “vooral exploratief” en er kunnen “slechts voorzichtige en voorlopige conclusies” worden getrokken. Niettemin lijkt het erop dat een pro Justitia-rapport een “onbedoeld en ongewenst effect” kan hebben op de bewijsbeslissing. Voor die bevinding liet de onderzoekster tweehonderd rechten- en criminologiestudenten als rechter een zaak behandelen, met wel of geen rapport over de psychische toestand van de verdachte.

Dat maakte nogal uit voor hun beslissing: “Het enkele feit dat er een rapport over de psychische gesteldheid van de verdachte in het dossier zat, maakte dat het aantal veroordelingen significant omhoogging”, aldus Van Es in een interview op de website van de Leidse universiteit. Ongeacht de inhoud dus. Zonder rapport volgde er in 67% van de gevallen een veroordeling, mét rapport maar liefst 85%.

(On)bewust

Onderdeel van het onderzoek waren tevens focusgroepen met zeventien rechters en raadsheren, die unaniem aangaven dat zij de pro Justitia-rapportages “niet bewust gebruiken bij hun overtuiging van schuld”. Uitsluiten dat een rapport niet tóch onbewust een rol zou spelen, konden zij echter niet.

Dit kan problematisch zijn, aangezien het pro Justitia-rapport niet bedoeld is voor de bewijsvraag en op deze manier de onschuldpresumptie en het recht op een eerlijk proces mogelijk worden ondermijnd. Ook op straftoemetingsbeslissingen zou de pro Justitia-rapportage van invloed kunnen zijn, maar deze zijn “complex en niet altijd eenduidig”. Wordt vervolgd: Van Es’ proefschrift is slechts een “eerste inzicht” en biedt vooral aanknopingspunten voor nieuw onderzoek.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven