Op dit moment bepaalt het taakstrafverbod dat geen ‘kale’ taakstraf mag worden opgelegd bij ernstige seksuele en geweldsmisdrijven en bij recidive bij minder ernstige misdrijven, als binnen vijf jaar daaraan voorafgaand al een taakstraf is verricht voor een soortgelijk misdrijf. In deze gevallen mag een taakstraf alleen worden opgelegd als er ook een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel wordt opgelegd. Dit taakstrafverbod wordt nu aangescherpt: een ‘kale’ taakstraf is ook niet mogelijk bij lichtere vormen van mishandeling van hulpverleners en handhavers. Dit wetsvoorstel wijzigt de artikelen 300 tot en met 303 van het Wetboek van Strafrecht. Een kale geldboete of strafbeschikking is in die gevallen ook niet mogelijk.
Onvoldoende maatwerk
Belangrijkste bezwaar van de Afdeling advisering van de Raad van State: de strafrechter kan met een taakstrafverbod onvoldoende maatwerk toepassen. Deze moet ruimte hebben om in individuele gevallen tot een passende en op het individu toegesneden straf te komen. Dan pas kunnen verschillende strafdoelen worden bereikt, zoals vergelding, generale en speciale preventie en resocialisatie. Het huidige taakstrafverbod beperkt de ruimte al die de rechter heeft voor maatwerk. De voorgestelde uitbreiding van het taakstrafverbod naar lichte mishandeling van hulpverleners en handhavers beperkt deze ruimte nog meer, net als de uitsluiting van een ‘kale’ geldboete bij toepasselijkheid van het taakstrafverbod.
Strafverhoging
Volgens de Afdeling gaat de regering onvoldoende in op de toegevoegde waarde van de aanscherping: waarom is het gewenst om ook voor de lichtere vormen van mishandeling van hulpverleners en handhavers een taakstrafverbod in te voeren, boven op de bestaande mogelijkheden voor zwaardere bestraffing? Nu al eist het Openbaar Ministerie in zaken waarin sprake is van een slachtoffer dat een publieke taak uitoefent een strafverhoging van 200 procent. Ook de oriëntatiepunten voor straftoemeting van het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) gaan daarvan uit. Voor mishandeling van ambtenaren bepaalt artikel 304 Wetboek van Strafrecht dat de wettelijk gestelde maximumduur van de gevangenisstraf met een derde kan worden verhoogd. Dit alles drukt al uit, aldus de Afdeling, dat geweld tegen een hulpverlener of handhaver de dader zwaarder wordt aangerekend dan vergelijkbaar geweld tegen andere personen.
Disproportionele bestraffing
Worden de ‘kale’ taakstraf en een ‘kale’ geldboete bij de relatief lichte gevallen van mishandeling van hulpverleners en handhavers uitgesloten, zonder hierop een uitzondering toe te staan, dan lijkt de wetgever te veronderstellen dat de taakstraf in deze gevallen nooit proportioneel is. Daarmee miskent de wetgever – zo redeneert de Afdeling advisering – dat zich omstandigheden kunnen voordoen, bijvoorbeeld in de persoon van de dader, waarbij een ‘kale’ maar serieuze taakstraf juist een passende en proportionele sanctie zou zijn. De wetgever beperkt op deze manier de mogelijkheid van de strafrechter om maatwerk te leveren. Dit kan leiden tot disproportionele bestraffing, vooral wanneer de handelingen nauwelijks pijn of letsel hebben veroorzaakt maar wel als een vorm van mishandeling kwalificeren.
Hardheidsclausule
Het wetsvoorstel introduceert wel een ‘hardheidsclausule’ waarmee een uitzondering kan worden gemaakt op het taakstrafverbod bij lichte recidive. Maar volgens de Afdeling is het beter wanneer de rechter meer ruimte krijgt voor maatwerk, zodat dit onderdeel van het taakstrafverbod kan vervallen. Opgeteld krijgt dit advies een c-dictum: de regering kan het wetsvoorstel beter niet indienen bij de Tweede Kamer, tenzij het is aangepast.
Eerdere wetsvoorstellen
Het is niet de eerste keer dat de Raad van State kritisch is over wetsvoorstellen over het taakstrafverbod. Eerder gingen die over het voorstel Wet uitbreiding taakstrafverbod (door de Eerste Kamer verworpen) en het initiatiefvoorstel Wet uitbreiding taakstrafverbod (na het advies van de Afdeling nog niet in behandeling).
Lees hier de Wet aanscherping taakstrafverbod.
