Het wetsvoorstel dat bij de Raad van State ter consultatie is aangeboden, geeft uitvoering aan het nieuwe Europese antiwitwaspakket en vervangt de huidige Wet ter voorkoming van witwassen en het financieren van terrorisme (Wwft). Veel regels worden straks rechtstreeks op Europees niveau vastgesteld. Onder het nieuwe stelsel blijven onder meer notarissen meldingsplichtige entiteiten en wordt de deken aangewezen als toezichthouder.
Volgens de Raad van State is de huidige risicogebaseerde aanpak van witwassen in de praktijk nog onvoldoende van de grond gekomen, zo valt te lezen in het wetgevingsadvies dat de Afdeling advisering onlangs publiceerde. Het is niet vanzelfsprekend dat nieuwe Europese regelgeving daar verandering in brengt. De regering moet daarom beter uitleggen hoe zij ervoor zorgt dat het nieuwe stelsel wél gaat werken.
‘Kramp’
Een belangrijk aandachtspunt is volgens de Afdeling de manier waarop toezichthouders omgaan met risico’s. Onder de huidige Wwft hebben vooral banken veel geïnvesteerd in cliëntonderzoek en transactiemonitoring, mede uit angst voor sancties. Bij een werkelijk risicogebaseerde aanpak moet volgens de Raad echter worden geaccepteerd dat niet ieder risico kan worden voorkomen. Als zich toch een incident voordoet, betekent dat niet automatisch dat een poortwachter heeft gefaald. Een te gemakkelijke inzet van sancties kan volgens de Afdeling leiden tot een ‘nieuwe kramp’.
Discriminatie
De Raad maakt zich daarnaast zorgen over discriminatie, zo blijkt uit het gepubliceerde advies. Onderzoek laat zien dat burgers onder de huidige wetgeving door financiële instellingen zijn gediscrimineerd. Ook blijken mensen met buitenlands klinkende namen oververtegenwoordigd in de meldingendatabase van FIU-Nederland.
De regering moet volgens de Raad duidelijker maken hoe toezichthouders binnen het nieuwe stelsel straks discriminatie door poortwachters gaan tegengaan. Daarbij moet ook de rol van onder andere de Autoriteit Persoonsgegevens en het College voor de Rechten van de Mens worden verduidelijkt.
Privacy
Ook de grootschalige uitwisseling van persoonsgegevens baart de Raad zorgen. Het nieuwe stelsel maakt het mogelijk dat veel gevoelige gegevens tussen publieke en private partijen worden gedeeld.
Daardoor kan het overzicht verloren gaan over waar gegevens staan, wie er toegang toe heeft en waarvoor ze worden gebruikt. Bovendien ontbreekt volgens de Raad in het wetsvoorstel een noodzakelijke wettelijke grondslag voor de verwerking van bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens. Het voorstel moet op dit punt worden aangepast, zo schrijft men.
Kritiek
De zorgen komen niet uit de lucht vallen. Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwde eerder al voor discriminatierisico’s bij de uitvoering van de antiwitwasregels en vond dat het wetsvoorstel onvoldoende maatregelen bevat om die te voorkomen. Ook de NOvA bracht eerder al een kritisch wetgevingsadvies over de implementatiewet uit.
De Afdeling adviseert het wetsvoorstel en de toelichting op deze punten aan te passen voordat het voorstel bij de Tweede Kamer wordt ingediend.
