Het Leeuwarder manifest heeft niet geleid tot echte aandacht voor wat er onder rechters leeft, vindt oud-raadsheer Klaas Mollema, een van de initiatiefnemers. In een interview met Mr., dat aanstaande vrijdag verschijnt, praat hij één keer zijn ongenoegen van zich af. Over de kloof die ontstaan is tussen rechters en gerechtsbesturen, rechters die onder druk worden gezet om minder tussenvonnissen te wijzen en de manier waarop de Raad voor de rechtspraak met het manifest is omgesprongen. “Net Hong Kong. Daar worden de dissidenten ook gewoon genegeerd.”
Vorige maand nam Klaas Mollema afscheid als coördinerend vicepresident/senior raadsheer van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Hij blijft als raadsheer-plaatsvervanger actief. Mollema is verder bestuursvoorzitter van de Raad van Arbitrage voor de Bouw. Hij werd in 1983 kantonrechter in Harderwijk. Zes jaar later werd Mollema raadsheer in Leeuwarden. Bijna negen jaar is hij voorzitter geweest van de civiele sector en maakte als zodanig deel uit van het gerechtsbestuur.
In december 2012 veroorzaakte het Leeuwarder manifest veel ophef binnen de rechtspraak. In het manifest uitte een aantal raadsheren zijn zorgen over de ontwikkelingen binnen de organisatie. Door productiedruk, bezuinigingen en reorganisaties zou de kwaliteit steeds verder onder druk komen te staan. Daarnaast was er forse kritiek op de benoemingsprocedure van de gerechtsbesturen en presidenten na de herziening van de gerechtelijke kaart.
De herziening veroorzaakte intern veel onrust. Rechters voelden zich vervreemd van hun nieuwe bestuurders van wie sommigen niet eens de moeite namen zich voor te stellen, zegt Mollema boos. “Het moest een bestuur op afstand worden, zei men. Nou, zo wordt het ook ervaren. Uit het medewerkerstevredenheidsonderzoek dat onlangs bij alle gerechten is gehouden, blijkt dat veel bestuurders een dikke onvoldoende krijgen. In de rechterlijke organisatie bestaat inmiddels een enorme kloof tussen bestuurders en medewerkers.Er zijn managementlagen bijgekomen in de vorm van teamvoorzitters en afdelingsvoorzitters, maar die plaatsen zijn moeilijk in te vullen, omdat niemand het ambieert van boven en van onder te worden gekoeioneerd.”
Intimidatie
Mollema vond de benoeming van de nieuwe gerechtsbesturen onbevredigend verlopen. “Wij wilden Daan Keur als president houden, maar dat mocht niet, hij werd president van de rechtbank Noord-Nederland. Ook onze directeur bedrijfsvoering moest weg. Elders in Nederland was er eveneens onvrede over de benoemingen. Dat is gaan gisten. Met zeven man hadden we het er over, als we met elkaar in de trein zaten. We hebben onze zorgen op papier gezet, met onze namen er onder, met de bedoeling om het intern te verspreiden als discussiestuk. Niks anoniem, zoals de Raad later suggereerde. Kennelijk is iemand met dat stuk naar een president gelopen, die er vervolgens mee naar de Raad ging. De Raad reageerde eerst afwerend en later zette ze de kritiek helemaal in het frame van de werkdruk. Daar ging het helemaal niet over! Ja, we spraken wel over de productiedruk, maar het ging vooral over de benoemingsproblematiek. Vervolgens hebben we een besloten website geopend waarop mensen konden reageren. Ik ben van de reacties geschrokken, Mensen schreven over een angstcultuur, over intimidatie. Dat leefde bij ons hof in Leeuwarden helemaal niet. Maar elders blijkbaar wel.”
Animositeit
Ruim 700 rechters en raadsheren toonden zich solidair met de Leeuwarder klacht. Er ontstond animositeit tussen de Raad en de rebellen. Nare mails over en weer. Weinig magistratelijk. Toen bleek hoe groot de kritiek intern was, koos de Raad een andere strategie en omarmde het manifest. Leden van de Raad trokken het land in, er kwam een nieuwe voorzitter, Frits Bakker, en langzaam maar zeker bloedde de kritiek dood. “Net Hong Kong”, schampert Mollema. “Daar worden de dissidenten ook gewoon genegeerd.”
Er klinkt teleurstelling door in zijn stem. Want ondanks alle publiciteit die het Leeuwarder manifest teweegbracht, alle rondetafelgesprekken en alle publiciteit over de werkdruk, is er nog steeds geen echte aandacht voor wat er onder rechters leeft. “De Raad en de presidenten zijn inmiddels één grote, op zichzelf gerichte club, benoemingen verlopen heel hiërarchisch: niet als je goed bent krijg je promotie, wel als je in het management gaat zitten. De rechtspraak is hard op weg een technocratische organisatie te worden, net als het OM, waar de angst regeert.”
Toverwoord
Een rechter moet in staat worden gesteld kort, snel en goed zijn zaak af te doen. Daarvoor heb je goede rechters nodig die lekker in hun vel zitten en die voldoende geoutilleerd zijn, zegt Mollema. “Ik ken te veel ongelukkige collega’s. Mensen die afbranden. Mensen die verplicht moeten rouleren, terwijl ze dat helemaal niet willen. Een familierechter die heel veel zittingen draait en nooit meer zelf een vonnis schrijft, heeft een compleet ander vak dan een civilist die drie dagen op een vonnis broedt. Alle veranderingen worden gemotiveerd met het toverwoord kwaliteit. Maar de gewone rechter die zijn werk kan doen zonder druk van bovenaf wordt uit het oog verloren. Dat heeft gevolgen voor de rechtspraak als geheel. Ik zie dat er in eerste aanleg steeds minder getuigen worden gehoord en weinig deskundigen worden benoemd. Dat er op een makkelijker manier zaken worden afgedaan. Kort door de bocht. Op sommige gerechten worden rechters onder druk gezet om minder tussenvonnissen te wijzen of om minder zaken aan te houden. Al die tussenstappen zijn leuk, maar ze leveren geen cent op. En daar gaat het om. Om streepjes op de balk. Daarop ligt de nadruk.”
Lees het gehele interview met Klaas Mollema in het decembernummer van Mr. dat vrijdag 12 december verschijnt.
