Van toga naar mediationtafel: wat maakte dat jij de stap hebt gezet van advocaat naar fulltime mediator? Was er een kantelpunt?
Er was voor mij niet één duidelijk kantelpunt, maar eerder een geleidelijk proces. Je werkt tenslotte jarenlang hard om advocaat te worden, dus dat geef je niet zomaar op. Gaandeweg merkte ik dat het procederen me steeds minder energie gaf, terwijl ik juist veel voldoening haalde uit situaties waarin partijen onderling tot een oplossing kwamen. Naast mijn werk als advocaat was ik al actief als mediator, en daar voelde ik steeds duidelijker waar mijn motivatie lag: het begeleiden van gesprekken, het herstellen van communicatie en het zoeken naar duurzame afspraken, in plaats van het voeren van een (juridische) strijd. Toen ik bovendien de wens kreeg om dichter bij huis te werken, viel alles eigenlijk vanzelf op zijn plek en was de stap naar fulltime mediation logisch.
Wat is voor jou het grootste verschil tussen werken als advocaat en werken als mediator – in denken, doen en dagelijkse dynamiek?
Voor mij zit het grootste verschil tussen werken als advocaat en als mediator vooral in de rol die je inneemt. Als advocaat ben je partijdig en behartig je de belangen van je cliënt. Met het innemen van standpunten, argumentatie, onderhandelingen of procedures probeer je het beste voor je cliënt eruit te halen. Als mediator ben je onpartijdig. Je begeleidt gesprekken en het proces, met focus op communicatie, onderliggende belangen en het herstellen van vertrouwen. Het draait dus meer om dialoog en het brengen van rust in conflicten.
Kun je een (geanonimiseerd) voorbeeld geven van een zakelijke of arbeidsmediation die je is bijgebleven?
Een mediation die me is bijgebleven, is een arbeidsconflict waarbij een medewerker al jarenlang vastzat in spanningen op het werk en in die periode veel veranderingen en teleurstellingen had meegemaakt. Daardoor was het vertrouwen vrijwel volledig verdwenen en was zij erg wantrouwend geworden richting de organisatie. Samen met een nieuwe leidinggevende is zij het mediationtraject ingegaan. Het eerste gesprek was voorzichtig en stroef, maar je zag het vertrouwen groeien. Wat onoplosbaar leek, bleek toch bespreekbaar en uiteindelijk oplosbaar te zijn. Toen er afspraken waren gemaakt, omhelsden ze elkaar en kwamen de emoties los. Dat moment raakte me, omdat het liet zien wat er kan gebeuren als beide partijen bereid zijn om voorbij hun eigen standpunten te kijken en echt naar elkaar te luisteren: dan kan er weer verbinding ontstaan.
Welke vaardigheden uit de advocatuur blijken in mediation goud waard – en welke moest je juist afleren?
Mijn juridische kennis en ervaring zorgen ervoor dat ik het speelveld snel herken: ik begrijp hoe een zaak in elkaar zit, welke belangen en risico’s er spelen en waar mogelijke knelpunten liggen. Daardoor kan ik gerichte en nuttige vragen stellen die partijen helpen. Ook voortvarendheid en het aanbrengen van structuur helpen om het proces overzichtelijk en doelgericht te laten verlopen. Tegelijkertijd heb ik een aantal typische advocatenreflexen moeten afleren, zoals te snel naar oplossingen willen sturen of te sterk focussen op feiten, in plaats van belangen en emoties.
Wat vind jij het meest uitdagende aan zakelijke mediation? En wat geeft juist de meeste voldoening?
Het meest uitdagend zijn trajecten waarin partijen volledig in de ‘strijdstand’ staan, bijvoorbeeld wanneer er veel is gebeurd of er al een juridische procedure loopt. Standpunten zijn verhard, het wederzijdse vertrouwen is laag en gesprekken worden vaak gevoerd vanuit verwijten of wantrouwen. Het vergt dan tijd, geduld en aandacht om de-escalatie te bereiken en weer ruimte te creëren voor echt contact – en helaas lukt dat niet altijd. Juist wanneer het wél lukt, ligt daar de grootste voldoening. Het moment waarop partijen, die vooraf nauwelijks vertrouwen hadden in het nut van een gesprek, elkaar tijdens de sessies toch beginnen te horen en er oprecht begrip ontstaat, blijft bijzonder.
Hoe ziet een gemiddelde mediationdag er voor jou uit? (Of bestaat zoiets eigenlijk niet?)
Een echte ‘gemiddelde’ mediationdag bestaat eigenlijk niet, omdat elke dag anders is, maar er zit wel een bepaalde structuur in mijn dagen. Meestal begin ik rustig met het beantwoorden van e-mails en het voorbereiden van mediationbijeenkomsten. Daarna staat er vaak een mediationbijeenkomst gepland, waarin ik met partijen om tafel zit en het gesprek begeleid. In de middag volgen één of twee intakegesprekken voor nieuwe mediations. Tussendoor werk ik korte voortgangsverslagen uit, voer ik telefoongesprekken om lopende mediations verder te helpen. Die afwisseling tussen intensieve gesprekken en meer praktische, organisatorische taken maakt het werk dynamisch.
Welke tip zou jij rechtenstudenten meegeven die twijfelen tussen de klassieke advocatuur en een alternatieve geschiloplossingspraktijk zoals mediation?
Mijn tip aan rechtenstudenten die twijfelen tussen de klassieke advocatuur en bijvoorbeeld mediation, is om niet te snel te denken dat je meteen moet kiezen. Juist beginnen in de advocatuur kan enorm waardevol zijn. Je leert snel schakelen, analytisch denken en je doet veel praktijkervaring op met echte conflicten. Bovendien zit je als advocaat regelmatig zelf aan de mediationtafel, waardoor je van dichtbij ziet hoe alternatieve geschiloplossing werkt. Die ervaring neem je later mee: je herkent het speelveld, begrijpt beter wat er juridisch en emotioneel speelt. Welke richting je uiteindelijk ook kiest, een stevige basis in de advocatuur geeft je bagage waar je in elke vorm van geschiloplossing profijt van hebt.
(beeld: Marloes Niemeijer Fotografie)
