De ontnuchterende cijfers staan in een onderzoeksrapport van het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand, dat de ontwikkelingen in de sociale advocatuur tussen 2014 en 2024 onderzocht. Het onderzoek werd in opdracht van de Raad voor Rechtsbijstand, de Nederlandse Orde van Advocaten en het ministerie van Justitie en Veiligheid uitgevoerd.
Uitschrijvingen
Relatief gezien is het aandeel oudere sociaal advocaten in die periode gegroeid, zo blijkt uit de onderzoeksresultaten. Maar dat komt geheel doordat er zoveel jonge uitstromers zijn, en niet doordat er zoveel advocaten van 35 jaar of ouder zijn die zich inschrijven. Het aantal uitschrijvingen is in alle leeftijdscategorieën al jarenlang hoger dan de nieuwe aanwas, zo constateert het Kenniscentrum. Vooral het aantal uitschrijvingen onder jonge sociaal advocaten valt op: in 2024 was bijvoorbeeld nagenoeg de helft van de sociaal advocaten die er de brui aan gaf jonger dan 45 jaar.
Pensioenleeftijd
Het Kenniscentrum waarschuwt er verder voor dat zo’n een op de drie sociaal advocaten in Nederland in het komende decennium de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Gecombineerd met een hoge uitstroom onder sociaal advocaten tot 45 jaar, zou dat het aanbod verder afknijpen. Omdat er nu al grote regionale verschillen zijn als het gaat om de beschikbaarheid van de sociale advocatuur – in diverse provinciale regio’s is het erg moeilijk voor burgers om gesubsidieerde rechtsbijstand te ontvangen – zou dat kunnen betekenen dat het aanbod in die regio’s straks eenvoudigweg opdroogt. Rechtzoekenden zouden dan lang moeten reizen voor toegang tot de sociale advocatuur.
Schaalverkleining
De onderzoekers constateren verder dat er sprake is van ongewenste schaalverkleining in de sociale advocatuur. Dat houdt in: steeds meer eenpitters en steeds minder kantoren waar meerdere sociaal advocaten werkzaam zijn. Omdat jonge advocaten en advocaat-stagiairs doorgaans juist de sociale advocatuur betreden via zulke kantoren, en niet (direct) als eenmanspraktijk, zorgt die ontwikkeling ervoor dat de instroom op den duur verder kan afnemen.
Geld
Dat de sociale advocatuur onder druk staat en al langer gebukt gaat onder dalende beschikbaarheid, mag inmiddels geen nieuws meer heten. Vorig jaar werd er na langdurig gesteggel een jaarlijks bedrag van 30 miljoen euro vrijgemaakt om de levensvatbaarheid van de sociale advocatuur te verbeteren, maar volgens diverse critici is dat bij lange na niet genoeg. In december werd er bovendien een grootschalige campagne op alle Nederlandse rechtenfaculteiten gelanceerd om rechtenstudenten warm te maken voor een carrière in de sociale advocatuur, in een poging de toekomstige instroom te bevorderen.
