Geen Australisch probleem
De Australische regering onderzoekt niet alleen waarom OpenAI pas op 10 september melding maakte, maar ook waarom de eigen systemen niets opmerkten. Dat de verantwoordelijkheid pas achteraf wordt uitgezocht, is echter geen Australische eigenaardigheid. Volgens het People & AI-onderzoek dat Eraneos deze zomer publiceerde, is in Nederland slechts in 22 procent van de gevallen vastgelegd wie verantwoordelijk is als AI een fout maakt.
Wie staat er tegenover de derde?
Stel dat een AI-agent van jouw organisatie buiten zijn kaders gaat en in de systemen van een ander belandt. Is dan de leverancier van het model aansprakelijk, of de organisatie die de opdracht gaf? Juridisch is dat grotendeels onontgonnen terrein, en juist daarom hoort het vooraf geregeld te zijn in plaats van pas uitgezocht te worden als de schade er al is.
Betere sloten zijn niet genoeg
Toch blijft het publieke gesprek over databeveiliging hardnekkig technisch, ook na de ketenhack bij CEVA Logistics. Het gaat over firewalls, patches en toegangsbeheer, en hoewel dat nodig is, vertelt het je niet wie verantwoordelijk is als data via een leverancier of AI-tool de organisatie verlaat.
De wetgever is daar duidelijker over. De Cyberbeveiligingswet, sinds 15 augustus van kracht, legt organisaties die eronder vallen een zorg- en meldplicht op en maakt het bestuur zelf verantwoordelijk voor de goedkeuring van en het toezicht op de beveiliging. De AI Act laat daarentegen op zich wachten, want de zwaarste verplichtingen zijn deze zomer uitgesteld tot eind 2027. Wie wacht tot de wetgever alles regelt, is dus te laat.
Legal als blinde vlek
Juist legal is daarbij vaak zelf de blinde vlek. Uit onderzoek dat Legalfly in september 2025 publiceerde onder 154 general counsel, blijkt dat 77 procent van de organisaties AI gebruikt binnen legal en compliance, terwijl slechts 18 procent een volledig geïmplementeerd governancekader heeft. Recentere cijfers wijzen bovendien niet op verbetering: volgens IBM had dit jaar 68 procent van de getroffen organisaties geen AI-governancebeleid, tegen 63 procent een jaar eerder. Tegelijk staat legal onder druk om sneller te werken, waardoor de verleiding groot is om naar generieke tools te grijpen, met precies de risico’s die het zelf zou moeten bewaken.
Van principe naar afspraak
De eindverantwoordelijkheid ligt bij het bestuur, maar legal hoort de regie te hebben over wat juridisch geregeld moet zijn. Concreet gaat het om drie afspraken, die precies de vragen uit Australië beantwoorden voordat ze gesteld worden.
Je wilt weten wat er draait. Dat vraagt om een centraal register van AI-tools en -agents, met per toepassing een eigenaar, vastgelegde bevoegdheden en logging, zodat duidelijk is tot welke systemen en data een tool toegang heeft en wie dat in de gaten houdt. Zonder dat overzicht weet je niet eens dát een tool over de grens is gegaan.
Daarnaast moet de meldroute vooraf geregeld zijn, door vast te leggen wie een incident met een AI-tool signaleert, wie beoordeelt of er een meldplicht geldt en binnen welke termijn. Denk daarbij aan de Cyberbeveiligingswet en, als er persoonsgegevens in het spel zijn, de AVG.
Tot slot moeten AI-leveranciers worden behandeld als kritieke leveranciers, niet omdat het AI is, maar omdat het data is. Dat betekent dataminimalisatie en anonimisering voordat informatie een model bereikt, auditrechten, een verbod op het gebruik van eigen data voor modeltraining, heldere afspraken over aansprakelijkheid en meldtermijnen in het contract.
Dit werkt alleen binnen één gedeeld risicokader, waarin legal, compliance en IT samen beslissen, en daar is nog een wereld te winnen. Volgens het Cost of a Data Breach Report dat IBM deze zomer publiceerde, werken governance- en securityteams bij slechts 19 procent van de getroffen organisaties daadwerkelijk samen.
Het wordt tijd dat legal teams de handen ineen slaan met IT en security, en aan tafel zitten vóórdat de eerste agent wordt uitgerold. Want wie AI-beleid behandelt als bijlage bij het technische beveiligingsplan, bouwt een compliance-programma op een fundament dat zelf niet compliant is.
