Volgens de onderzoekers staat het notariaat voor meerdere structurele uitdagingen die vragen om aanpassing van wet- en regelgeving. Die hervormingen zijn onder meer nodig om het notarisambt aantrekkelijk te houden voor nieuwe instromers, zeggen zij. De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) spreekt van een “degelijk en verhelderend onderzoek” dat de noodzaak van modernisering onderstreept.
Aanbodzijde
Het rapport vormt het afsluitende deel van het tweeluik ‘Staat van het Notariaat’, waarvan het eerste deel eind 2024 verscheen. Dat focuste op de vraagzijde van het notariaat: de maatschappij. Dit nieuwe rapport richt zich op de aanbodzijde: de beroepsgroep zelf.
Daaruit komt naar voren dat het aantal notarissen weliswaar groeit, maar dat deze groei vooral zit in kandidaat- en toegevoegd notarissen. Het aantal notaris-ondernemers neemt juist af en zal naar verwachting verder dalen, mede door vergrijzing en beperkte instroom.
Stijgende vraag
Tegelijkertijd blijft de vraag naar notariële diensten stijgen, onder meer door ontwikkelingen op de woningmarkt en demografische veranderingen zoals vergrijzing en complexere gezinsvormen. Hierdoor ontstaat druk op de beschikbaarheid en continuïteit van notariële dienstverlening.
Daarnaast signaleren onderzoekers dat het beroep aan aantrekkelijkheid verliest. Notarissen noemen onder meer een hoge werkdruk, administratieve lasten, tuchtrechtelijke risico’s en de steeds zwaardere poortwachtersrol als knelpunten.
Digitalisering
Een belangrijk onderdeel van de voorgestelde modernisering is verdere digitalisering. Volgens het WODC is inzet van digitale middelen noodzakelijk om met minder notarissen toch aan de groeiende vraag te kunnen voldoen.
Digitalisering kan bovendien bijdragen aan vermindering van de werkdruk en verbetering van de toegankelijkheid van het notariaat. Tegelijkertijd benadrukken de onderzoekers dat de kwaliteit en betrouwbaarheid van notariële dienstverlening gewaarborgd moeten blijven.
Ook vanuit de wetgever wordt gekeken naar uitbreiding van digitale mogelijkheden, zoals het digitaal passeren van akten. Dit kan echter aanpassing van de Wna vereisen.
Aanbevelingen
Het WODC doet verschillende aanbevelingen om het notariaat toekomstbestendig te maken. Zo pleit het rapport voor verbetering van arbeidsvoorwaarden en werkgeverschap, het terugdringen van werkdruk en een herbezinning op de poortwachtersrol. Ook wordt gekeken naar aanpassing van toelatingseisen en beroepsstructuur. Ondanks de gesignaleerde knelpunten concludeert het WODC dat het Nederlandse notariaat in de kern goed functioneert en een belangrijke bijdrage levert aan de rechtsstaat.
De door het WODC gesuggereerde aanbevelingen sluiten volgens de KNB aan bij de eigen strategische agenda van de beroepsorganisatie. Die presenteerde de beroepsgroep in februari van dit jaar. In die agenda pleitte de KNB voor “een stapsgewijs proces van gerichte aanpassingen” om de beroepsgroep toekomstbestendig te maken.
