Een van de aanleidingen van die invalshoek speelde twee maanden geleden, toen Naves voor zo’n honderd scholieren van een jaar of zestien stond. Allemaal waren ze voorstander van de doodstraf, niemand uitgezonderd. En als de rechter een fout maakt?, vroeg hij. “Dan heb je pech gehad”, was het antwoord. “Het maakte mij duidelijk dat we zijn vergeten deze jongeren mee te nemen in wat het leven in een rechtsstaat echt betekent”, aldus Naves.
Achilleshiel
Daarom pleit hij ervoor dat ‘we’ veel vaker moet uitdragen dat het bijzonder is dat in Nederland mensen niet zomaar worden opgepakt, niet worden gemarteld of plotseling verdwijnen. “Dat de overheid niet zomaar onteigent en zich net als ieder ander aan de wet moet houden. Dat de rechter er is om mensen te beschermen, juist als de overheid partij is. Want de achilleshiel van een vrij en welvarend land als het onze, is dat je gewend raakt aan dat wat er is.”
Gezamenlijke verhaal
De bal ligt bij de Rechtspraak, erkent Naves, ook omdat uit klantonderzoek blijkt dat rechtzoekenden en professionals zich soms onvoldoende gezien en gehoord voelen. Die opdracht geldt voor al zijn collega’s: “Laten we dit jaar ons gezamenlijke verhaal meer laten leven.” Dat kan onder door te vertellen over de boekenkist van Hugo de Groot, de stilte van rechters in de Tweede Wereldoorlog, maar ook over wijkrechtspraak en regelrechters, waar mensen met een simpel briefje hun probleem kunnen voorleggen. En met een project als voorRecht-rechtspraak waar met de inzet van slimme AI-toepassingen praktische hulp wordt geboden.
Fluisteren
Tegelijk maakt Naves zich zorgen over het groeiende anti-institutioneel sentiment, dat we zien in Hongarije, Polen, Italië, de VS en in eigen land. Rechters worden als sta-in-de-weg gezien en als een bedreiging van de macht. Naves wijst ook op de Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof. “Natuurlijk is er stille diplomatie. Maar is het genoeg, als het blijft bij fluisteren? Of is het soms zo stil omdat we te afhankelijk zijn geworden? Te bang om de volgende te zijn?” Ook de Rechtspraak draait voor een groot deel op Amerikaanse software en servers. “Maar als we ons daarom niet meer uitspreken tegen onrecht en intimidatie, dan heeft de rechtsstaat die we zo liefhebben de slag verloren.”
