De vorige rechterscode van de NVvR was alweer vijftien jaar oud, zo valt te lezen in het persbericht over de nieuwe editie. Daarin staat naar eigen zeggen “in klare taal omschreven welke verantwoordelijkheid een rechter heeft in de verschillende rollen die hij aanneemt; als onderdeel van de derde staatsmacht, als geschilbeslechter in individuele zaken, in de organisatie van de rechtspraak en als burger.”
Scheiding der machten
Nieuw in de rechterscode is de aandacht voor de reguliere burgerrechten die ook rechters toekomen in hun privéleven. Zij moeten “alle rechten kunnen uitoefenen die iedere burger heeft”, zo staat in de code, maar moeten zich “wel bewust zijn van hun positie als neutrale, onpartijdige en onafhankelijke rechter.”
De NVvR lijkt hiermee direct in te spelen op diverse recente incidenten waarbij de onafhankelijkheid van rechters door BBB-politici in twijfel werd getrokken. Zo waren rechters van de Raad van State tijdens de verkiezingscampagne van 2025 meermaals het doelwit van politici van BBB, die de rechters als ‘te links’ bestempelden. Onlangs stelde BBB-Kamerlid Vermeer bovendien Kamervragen waarin hij rechters van de rechtbank Den Haag van vooringenomenheid betichtte; een beschuldiging waar de NVvR furieus op reageerde omdat het de trias politica ernstig zou schaden.
“Als de democratische rechtsstaat onder druk staat of de scheiding der machten niet wordt gerespecteerd, heeft iedere rechter het recht zich daarover in het openbaar uit te laten”, schrijft de NVvR nu bij de presentatie van de nieuwe rechterscode. “Publiekrechtelijke en privaatrechtelijke collectiviteiten van rechters – zoals een gerecht of een beroepsorganisatie als de NVvR – hebben de plicht zich daarover uit te spreken.”
RvdR-gedragscode
Opvallend detail is dat de nieuwe rechterscode van de NVvR relatief kort volgt op een vergelijkbare gedragscode die eind 2024 werd geïntroduceerd door de Raad voor de rechtspraak. Op die gedragscode volgde destijds enige kritiek, omdat de rol van de rechter als onafhankelijke staatsmacht er juist onvoldoende in tot uiting zou komen. De NVvR lijkt in ieder geval niet in die valkuil te hebben willen trappen.
De nieuwe rechterscode van de NVvR is hier te raadplegen.
