Elektriciteit die uitvalt, overstromingen, pandemieën, oorlog, autocratie: het zijn een aantal van de rampscenario’s die u in Voorbereid bespreekt. Welke vreest u het meest?
“Als ik moet kiezen, dan staan een blackout en overstroming hoog op de lijst. Elektriciteit omdat het impact heeft op allerlei andere systemen – mobiele telefoons doen het niet meer, betalingssystemen houden op, en zelfs sommige gemalen vallen uit. Overstroming, omdat ik erachter kwam dat onze water-infrastructuur vrij gammel is, en die grote regenbuien nu al niet aan kan. En we gaan ondertussen naar een wereld waarin die regenbuien nog heftiger worden, zoals we de laatste tijd in Portugal en Spanje zien. Ik verwacht dat Nederland zoiets ook een keer gaat meemaken.”
U dook voor uw boek in de Nederlandse crisisvoorbereiding: u spitte overheidsdraaiboeken door, bekeek systemen die het land veilig houden, sprak experts. Kunnen we op de overheid rekenen, of kan het geen kwaad om een noodpakket in huis te hebben?
“Het idee dat de overheid ons tegen alle onheil gaat beschermen, moeten we loslaten. We gaan naar een wereld waarin extremen normaler worden – extreme droogte, heftige buien, onvoorspelbare leiders. De overheid kan dat helemaal niet voorkomen of de schade beperken. In plaats daarvan zullen we er rekening moeten houden dat we bij een ramp af en toe op onszelf en onze buren en vrienden aangewezen zullen zijn.”
Is er voor juristen nog een of andere rol weggelegd op het gebied van veiligheid?
“Het boek gaat ook over de regels die in werking treden bij rampen. Dat vond ik interessant, want dan mag de overheid veel meer. Dan is het ook wel belangrijk dat dat volgens de regels gebeurt. Anders ligt machtsmisbruik op de loer.”
U houdt zich in uw werk bezig met privacy en security en doet onderzoek naar digitale afhankelijkheid. Laat ons raden: waarschijnlijk moeten we als de wiedeweerga van vooral de Verenigde Staten loskomen?
“Klopt. Europa is al decennia enorm afhankelijk van de Verenigde Staten. Dat was voorheen niet zo’n probleem, maar nu zit er een wispelturige leider die zijn zinnen heeft gezet op Groenland. Die afhankelijkheid maakt ons kwetsbaar. Een van de belangrijkste bronnen van macht in de 21e eeuw is digitale technologie. Het is tijd om alle naïviteit te laten varen en een alternatieve digitale infrastructuur te bouwen, één die losstaat van de VS én China.”
Heeft de zoektocht die u voor uw boek ondernam u angst aangejaagd, of juist gerustgesteld?
“Als je van nature een optimist bent, is het bij vlagen niet zo’n leuk boek – want we staan er op allerlei vlakken, zoals waterbeheer, cybersecurity en de democratische rechtsstaat, niet goed voor. Als je een pessimist bent, zoals ik, dan kan het boek ook hoopvol stemmen. Want we hebben heel veel dingen ook wel goed geregeld – mensen die 24 uur per dag, 7 dagen per week zich inzetten om ons droog te houden, te zorgen dat er elektriciteit is, dat we veilig zijn. Daar kan ik ook enorm blij van worden.”
Wie of wat is uw bron van inspiratie?
“Japan. Ik was daar laatst op vakantie, en kwam erachter: perfectie is daar een levend ideaal. Ik vond dat enorm inspirerend.”
Welke jurist verdient wat u betreft een compliment?
“Nani Jansen. Ze heeft de afgelopen jaren verschillende organisaties opgezet die zich inzetten voor burgerrechten en digitale rechten, en ze is een belangrijke stem in het anti-racismedebat. Zij is voor mij iemand die haar morele overtuigingen in de praktijk brengt, en dat bewonder ik.”
Welk boek las u het laatst?
“Een boek van Ewoud Kieft, Strohalmen: over optimisme en verzet. Ik kreeg het ter ere van de herdenking van vermoorde Parool-medewerkers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is een handzaam boekje dat probeert om verzet opnieuw uit te vinden in een tijd dat het fascisme weer de kop op steekt. Het is belangrijk om dat gesprek te blijven voeren, want voor je het weet zijn woorden als ‘verzet’ en ‘fascisme’ zo sleets dat niemand je meer serieus neemt. Ewouds antwoord is: ‘meer democratie’, een leuk idee, al weet ik niet of het genoeg zoden aan de dijk zet.”
Welke beroemdheid zou u graag in de buurt hebben als zich een ramp voordoet?
“Awww come on, beroemdheid? Liever ben ik met mijn vrienden, familie en kennissen, als ze maar goed zijn met een moestuintje, weten hoe ze zonnepanelen repareren, en vrolijk blijven terwijl alles kapot gaat. Als ze ondertussen af en toe op de televisie willen komen is dat natuurlijk helemaal prima.”
Als u het voor het zeggen had, dan…?
“Zouden we 35 miljoen euro uittrekken om een voorwaardig alternatief voor Microsoft te bouwen, en dat open source beschikbaar te stellen aan iedereen in Europa. Dat we dat nog niet hebben gedaan is beyond me. Maar ik heb mijn hoop gevestigd op het kabinet-Jetten.”
