Een commissie van de Nederlandse Orde van Advocaten onderzocht vorige maand de partijprogramma’s op rechtsstatelijkheid. Het goede nieuws over de PVV: ze stellen de gekozen burgemeester in het vooruitzicht, en dat krijgt van de commissie een groen vlagje. Dat geldt ook voor de plannen voor een bindend referendum, mits staatsrechtelijk goed ingebed. Beide plannen kunnen een positieve uitwerking hebben op het democratische karakter van onze rechtsstaat.
Oranje kaart
Dat geldt niet voor het ‘tegengaan van stapeling van procedures’ (verschraling van de rechtspraak’), het herinvoeren van grensbewaking en het verplichten van tewerkstellingsvergunningen voor EU-burgers. Dit alles krijgt van de commissie een oranje kaart. De commissie plaatst vraagtekens bij het plan ‘alle belemmerende regels’ te schrappen, zoals de stikstofregels. “Hoe voorspelbaar is een overheid als zij naar believen belemmerende regels schrapt en meer nog wie bepaalt voor wie welke regel belemmerend is en welke niet?”
Rechtsstatelijk onjuist
Maar de rode plannen van de PVV springen er het meeste uit. Het opleggen van minimumstraffen en het in bepaalde gevallen onmogelijk maken van taakstraffen is rechtsstatelijk onjuist. Zo beperkt de wetgever de rechter in zijn beoordelingsvrijheid, wat spanning kan opleveren met de trias politica. Ook het aan de digitale schandpaal nagelen van daders van gewelds- en zedenmisdrijven roept rechtsstatelijk vraagtekens op. De voorgestelde algehele asielstop is in strijd met de geldende verdragen en wet- en regelgeving. Verdragen kunnen wel worden opgezegd en wetten kunnen worden gewijzigd, aldus de commissie, maar dan nog levert een asielstop strijd op met fundamentele mensenrechten, en staat op gespannen voet met het rechtszekerheidsbeginsel. Dat geldt ook voor het vastzetten van onrechtmatig verblijvende vreemdelingen. Het denaturaliseren van criminelen die wellicht ‘staatloos’ het land worden uitgezet, verdraagt zich niet met het in onze rechtsstaat gewortelde respect voor fundamentele rechten. En wie een relatie legt tussen crimineel gedrag en allochtone afkomst is discriminerend.
‘Minder islam’
Een rode vlag krijgt ook het standpunt dat er geen islamitische scholen, korans en moskeeën mogen zijn. ‘Minder islam in Nederland’ is in strijd met het grondwettelijk recht op godsdienstvrijheid en gelijke behandeling. De invoering van een systeem van administratieve detentie voor tienduizenden jihad-sympathisanten die preventief kunnen worden opgesloten verdraagt zich niet met het legaliteitsbeginsel en de noodzakelijke toets door een onafhankelijke rechter. De stellingname dat levenslange gevangenisstraf weer echt levenslang wordt, is in strijd met het artikel 3 EVRM. Het vanaf 14 jaar altijd volwassenenstrafecht toepassen bij zeden- en geweldsdelicten is in strijd met artikel 40 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind en de beoordelingsruimte van de rechter.
Schaamte
Op X reageren juristen dan ook verbitterd. Alrik de Haas (Weening Strafrechtadvocaten) schrijft bij een lijstje met de strafrechtelijke plannen uit het PVV-programma: “Enkele miljoenen kiesgerechtigden in ons land kozen dus voor deze doelen als het om strafrecht gaat. Gaat het hiermee veiliger worden zonder bijvoorbeeld TBS en VI-regeling? Bedenk zelf.” Willem van Vliet (Hartman & Van Vliet Strafrechtadvocaten): “Alle wonden helen. Maar het litteken blijft. De schaamte is niet te beschrijven.” En klimaatactivist/rechtenstudent Hannah Prins: “Dag rechtsstaat, dag vrouwenrechten, dag transgenderrechten, dag gelijkheidsbeginsel.”
