Is ontslag door AI wettelijk toegestaan?
De komst van AI leidt in veel sectoren tot grote reorganisaties, waardoor ook banen komen te vervallen. Het wegvallen van een functie door de komst van AI (bedrijfseconomische reden) is pas een gegronde reden voor ontslag als de werkgever aan allerlei eisen voldoet die het UWV aan een bedrijfseconomisch ontslag stelt. In de praktijk stelt een werkgever daarom vaak “ontslag via een VSO” voor.
Wat betekent “ontslag via een VSO”?
Een werkgever kan een werknemer niet zomaar ontslaan, ook niet als de taken worden geautomatiseerd. En al zou de werkgever beschikken over een voldragen grond, te weten een bedrijfseconomische redenen, dan nog is eerst toestemming van het UWV vereist. En ja: dat kost de werkgever tijd, geld, moeite én dat is ook niet zonder risico.
Dit is een van de redenen waarom werkgevers kiezen voor een VSO. De VSO, of vaststellingsovereenkomst, is een document waarmee het dienstverband vrijwillig wordt beëindigd (zodat zij de wettelijke procedures niet hoeven te volgen). Dit kan voordelen hebben voor beide partijen, ook voor jou als werknemer.
Bij een VSO is wederzijds goedvinden een vereiste, want als werknemer ben je nooit verplicht om een VSO te ondertekenen. Het tekenen van een VSO zonder juridisch advies wordt afgeraden. De kans is immers groot dat je als niet-arbeidsrechtjurist niet weet waar je precies voor tekent.
Heb je per ongeluk (onder druk) getekend, zonder voorafgaand advies van een arbeidsrechtjurist? Dan kun je je altijd nog beroepen op de wettelijke bedenktijd van 14 dagen na het moment van ondertekening, zonder opgave van redenen. Staat de bedenktijd niet expliciet in de vaststellingsovereenkomst? Dan wordt de termijn van 14 dagen automatisch verlengd naar 21 dagen. Zo zie je maar weer: het arbeidsrecht beoogt de werknemer in vergaande mate te beschermen tegen de grillen van de werkgever.
Hoe verder? Vergoeding, VSO-check en veel gemaakte missers
Als jouw werkgever je een VSO voorlegt omdat je takenpakket zou zijn overgenomen door AI, is het belangrijk om dit document niet meteen te tekenen. Er zijn namelijk een aantal UWV-toetsingscriteria (verval arbeidsplaatsen, herplaatsingsplicht, scholing, afspiegelingsbeginsel) die van belang zijn. In deze situatie zijn vooral het afspiegelingsbeginsel en de herplaatsingsplicht belangrijke punten van aandacht, wat een arbeidsrechtjurist (mr.) voor je controleert.
In veel gevallen is er een (veel) hogere ontslagvergoeding te behalen dan het eerste voorstel van je werkgever – denk toch al snel aan zo’n 3-5 maandsalarissen extra, afhankelijk van je juridische positie én daarmee ook je onderhandelpositie. Dit is waarom een VSO-check zo belangrijk is, zodat je uiteindelijk een ontslagvergoeding ontvangt waar je mee uit de voeten kunt. Tijdens een VSO-check zal een arbeidsrechtjurist (mr.) dan ook altijd nagaan of je geen kansen laat liggen – een eerste voorstel is zelden ook een redelijk eindvoorstel.
Bij Onbezorgd Ontslag – bekijken ze bijvoorbeeld ook of je WW-uitkering veiliggesteld is, aangezien dit een van de meest gemaakte missers is. Andere veelvoorkomende fouten zijn zomaar ziek uit dienst gaan, een verkeerde opzegtermijn of instandhouding van een concurrentiebeding.
Wat is een gepaste afkoopsom als je functie wordt geautomatiseerd?
De ontslagvergoeding is bij ieder ontslag weer anders en het is geen verplicht onderdeel van een VSO. In de praktijk geldt als ondergrens de transitievergoeding, die wordt berekend op basis van de duur van het dienstverband en het bruto maandsalaris.
Bij “ontslag door AI” kan worden gevraagd om een hogere vergoeding, aangezien alles vrij onderhandelbaar is. Hoewel het moeilijk vinden van een nieuwe baan geen wettelijke grond is voor een hogere vergoeding, kan dit wel worden aangehaald tijdens de onderhandelingen om ontslag via het UWV te vermijden.
