Dat blijkt uit een recente Kamerbrief van staatssecretaris Eric van der Burg (Binnenlandse Zaken) over het programma Slagvaardige Overheid. Volgens het kabinet zorgt de Woo bij veel overheidsorganisaties voor buitensporige juridische en administratieve lasten. Vooral verzoeken waarbij grote hoeveelheden documenten moeten worden doorzocht en beoordeeld, vragen erg veel van de beschikbare capaciteit bij overheidsorganisaties.
De regering wil daarom wetsaanpassingen voorbereiden die de uitvoeringskosten verlagen en de juridisering terugdringen. Tegelijkertijd belooft het kabinet de transparantie en rechtsbescherming te behouden. Hoe die balans eruit moet komen te zien en welke bepalingen precies worden gewijzigd, staat nog niet vast.
Uitzonderingen
Tijdens de kabinetsformatie werden al verschillende mogelijkheden besproken om de reikwijdte van de Woo te beperken. Zo zouden conceptdocumenten, interne e-mails en ambtelijke adviezen geheel of gedeeltelijk kunnen worden uitgezonderd van openbaarmaking. Ook is geopperd om buitensporig omvangrijke informatieverzoeken gemakkelijker te kunnen weigeren of de kosten ervan aan verzoekers door te berekenen. Het kabinet heeft nog niet aangegeven welke van deze opties straks daadwerkelijk in een wetsvoorstel terechtkomen.
Evaluatie
Desondanks is de timing opvallend. In het regeerakkoord was namelijk ook afgesproken de evaluatie van de Woo af te wachten voordat over aanpassingen zou worden besloten. Die evaluatie is nog niet afgerond. Toch begint het kabinet nu al met de voorbereiding van wetswijzigingen, zodat na afronding van het onderzoek sneller kan worden gehandeld. De voorstellen moeten in 2027 verder worden uitgewerkt.
Voor de juridische praktijk wordt vooral bepalend welke documenten straks nog kunnen worden opgevraagd, op welke gronden verzoeken kunnen worden geweigerd en hoeveel ruimte de bestuursrechter behoudt om die weigeringen te toetsen.
Gevolgen
Vooral het uitsluiten van interne documenten zou grote gevolgen kunnen hebben. Nu moet de overheid per document beoordelen welke informatie openbaar mag worden. Persoonlijke opvattingen van ambtenaren zijn onder voorwaarden beschermd, maar feiten en andere informatie kunnen wel openbaar worden gemaakt. Als straks hele categorieën documenten worden uitgesloten, wordt het voor burgers en advocaten moeilijker om te achterhalen hoe overheidsbesluiten tot stand zijn gekomen. Ook de rechter krijgt dan minder mogelijkheden om openbaarmaking af te dwingen.
Het gemakkelijker kunnen weigeren van omvangrijke informatieverzoeken kan eveneens gevolgen hebben. Momenteel mag een verzoek niet zomaar worden afgewezen omdat het veel werk oplevert. Als dat verandert, kunnen ook verzoekers met legitieme belangen worden geraakt. Bovendien dreigen nieuwe juridische procedures over de vraag wanneer een verzoek te omvangrijk is. In dat geval zou een maatregel die juist minder juridisering moet opleveren, het tegenovergestelde effect hebben.
Kosten
Dat de uitvoering van de Woo veel capaciteit vergt, blijkt uit een onderzoek naar de uitvoeringslasten dat eerder dit jaar verscheen. De onderzochte overheidsorganisaties ontvingen in 2024 naar schatting 25.000 Woo-verzoeken. De afhandeling kostte ongeveer 150 miljoen euro en vergde circa 1,3 miljoen ambtelijke uren, omgerekend 955 voltijdsbanen. Gemiddeld werd 61 uur aan een verzoek besteed.
