Koen de Meulder: een rechter die zijn nek uitsteekt

“Moet ik me er druk over maken dat Gidi Markuszower tijdens de Algemene Beschouwingen zei dat dat de rechter het terugsturen van asielzoekers naar Italië tegenhoudt omdat de wc’s daar niet goed doorspoelen? Ach, ik denk dat de meeste mensen wel begrijpen dat dat grote onzin is.” Om te vervolgen met: “Wat ik erger vind: een volksvertegenwoordiger die in het parlement, tijdens het belangrijkste debat van het jaar en zonder enige tegenspraak het idee opwerpt om de rechtsprekende macht ‘even opzij te zetten’, omdat een uitspraak hem niet aanstaat.” Was getekend: rechter Koen de Meulder. De strafrechter, werkzaam bij de rechtbank Midden-Nederland, plaatst op LinkedIn onvervaard posts als hij iets over rechtspraak leest wat niet klopt, ook als dat afkomstig is van politici.

Linkje naar vonnis

Toen De Meulder in 2012 startte met de rechtersopleiding, stopte hij met LinkedIn. Maar toen mensen in de loop der tijd steeds meer informatie van het platform begonnen te halen, maakte hij weer een account aan en merkte dat LinkedIn was veranderd van een sociaal medium voor sollicitaties en vacatures in een breder zakelijk platform. “Sommige juridisch interessante informatie kreeg ik eerder via LinkedIn dan via onze interne nieuwsbrief. En ik zag ook dat veel mensen, als het om rechterlijk werk ging, niet precies wisten wat dat inhield, of dat er onjuiste dingen werden gezegd over uitspraken.”

Zo kwam het dat De Meulder zich op LinkedIn ging roeren en vanaf 2024 als rechter berichten ging plaatsen. Aanvankelijk nog wat voorzichtig door inzicht te geven in wat hij had meegemaakt op zitting, maar gaandeweg ging hij vaker reageren op mensen die onjuistheden debiteren over een rechtszaak. Altijd met een linkje naar het vonnis van de zaak zelf. “Op een gegeven moment vind je daar een vorm voor. Je merkt dat steeds meer mensen dat gaan volgen.”

Dolle Mina’s

Zijn boodschappen zijn inderdaad niet onopgemerkt gebleven. De Meulders bericht over de Nieuwegeinse verkrachtingszaak werd 32.000 keer bekeken en ontlokte 85 veelal verontwaardigde commentaren. In deze geruchtmakende zaak werden afgelopen juni twee veertigers door de rechtbank Midden-Nederland vrijgesproken van de verkrachting van een zeventienjarig meisje. De rechtbank overwoog dat niet is bewezen dat het meisje zich in een bijzonder kwetsbare positie bevond, wat tot veel maatschappelijke verontwaardiging leidde. Dolle Mina’s demonstreerden voor de rechtbank in Utrecht tegen het vonnis. Op LinkedIn legde De Meulder uit hoe de rechtbank tot de uitspraak kwam. “Wat ik daar deed is precies wat ik als persrechter zou doen als iemand met een camera komt om toelichting op een uitspraak te vragen,” legt hij uit. “Ik heb me niet in de discussie gemengd, maar uitgelegd wat in het vonnis staat en wat de redenen van de rechtbank zijn om de zaak op deze manier af te doen. Als er zoveel ophef over is, betekent dit dat we het beter moeten uitleggen. Dan nog mogen mensen het er niet mee eens zijn.”
Op de vraag of dit voldoende was uitgelegd antwoordt hij: “In het vonnis is de beslissing van de rechtbank zeer uitgebreid uitgelegd, ook in een persbericht. Nieuwsmedia maken daar een berichtje van met een kop. Mensen lezen dat dan op social media, en ze vragen zich af hoe je onder deze omstandigheden − grote mannen met een zeventienjarig meisje in een auto − kunt worden vrijgesproken van ­verkrachting. Ik snap heel goed dat mensen dat denken.”

Publieke omroep

Soms lijkt hij in politiek vaarwater te komen, bijvoorbeeld bij zijn bericht over een post van Tweede Kamerlid Mona Keijzer die (volgens De Meulder verkeerd) citeerde uit de Democratie Monitor en suggereerde dat rechters partijdig zijn als het gaat om de publieke omroep. De Meulder: “Ik schreef dat bericht omdat Mona Keijzer iets zei dat niet klopte. Politici hebben van oudsher een heel groot podium, ook online, en als het gaat om dingen die met rechtspraak te maken hebben, komt de Rechtspraak er bekaaid van af. Daarom is het goed dat wij als Rechtspraak zichtbaarder zijn, en dat hoef ik niet alleen te doen.”

Bij Nieuwsuur ging De Meulder (als landelijk woordvoerder bij de Raad voor de rechtspraak) dit voorjaar in gesprek met Tweede Kamerlid Diederik Boomsma (JA21) die zich kritisch uitliet over een interview met de Limburgse asielrechter Steffie van Lokven in NRC. Van Lokven legt veel asielzaken voor aan het Europees Hof, waardoor het asielbeleid soms moeten worden versoepeld. Ze zei in het interview onder meer: “Je kunt fysieke en juridische muren bouwen maar mensen zullen blijven komen.” JA21 stelde Kamervragen over dit interview en vroeg zich af of er maatregelen moesten komen tegen deze rechter.

Zeker genoeg

“Ik had op LinkedIn al iets gepost over de Kamervragen van JA21”, legt De Meulder uit, “en toen vroeg Nieuwsuur mij of ik daarover in gesprek wilde gaan met Diederik Boomsma, en in overleg met de Raad voor de rechtspraak heb ik dat gedaan. Ik zat goed in het onderwerp, het gaat over de rechtsstaat, ik had me in de zaak al verdiept omdat ik die post op LinkedIn had gezet. Uiteindelijk voelde ik me zeker genoeg om daarover het gesprek aan te gaan.”
Politici reageerden verontwaardigd op de uitspraak van Van Lokven dat mensen zullen blijven komen ondanks fysieke en ­juridische muren. Op de vraag of dit een verstandige uitspraak was van Van Lokven antwoordt De Meulder: “Het is goed dat rechters ook vanuit de persoon van de rechter zichtbaarder zijn in de maatschappij, al moet je daar voorzichtig mee omgaan. Ik doe dat op LinkedIn, en door mee te werken aan dit interview met Mr., en Steffie van Lokven deed dat in de vorm van een persoonlijk interview waarbij ze ook op de foto stond. Daar hoort bij dat je breder spreekt over het onderwerp. Zo zie ik die uitspraak en ik vind dat je daar niet te krampachtig over moet doen. Ook al omdat Van Lokven niet zei dat politici hun werk niet goed doen. Ze sprak vanuit haar eigen werkervaring.”
Hij is niet bang dat om zo in politiek vaarwater te komen. “Je zult altijd zien dat mensen zeggen: ‘D66-rechter’, want dat zeggen mensen vaak. Maar los daarvan: ik meng me niet in politieke discussies. Ik geef aan wat de rol van de rechter is, en ik probeer nuances aan te brengen.”

Bijenpoepjes

Bovenstaande voorbeelden zijn maar een greep uit de vele berichten die De Meulder plaatste. Zo schreef hij bijvoorbeeld over uitlatingen van Frans Timmermans (in NRC) en Ronald Plasterk (in De Telegraaf) over autocraten die de instituties van de democratische rechtsstaat naar hun hand willen zetten. Maar ook over onderwerpen als jongeren die op Snapchat worden geronseld voor het plegen van strafbare feiten, een NOS-bericht over een klimaatvonnis, een civiele zaak omtrent lijfsdwang tegen een rijschoolhouder, een kwestie over Box 3, de veroordeling van klimaatactivisten wegens het blokkeren van de A12 en de verkeersknip in de Catharijnesingel in Utrecht. En ook over de merkwaardige kwestie rond bijenpoepjes in Almere. Deze laatste zaak, tegen de gemeente Almere, was aangespannen door een bewoner die bijenpoepjes op zijn auto en tuinmeubelen had, en (tevergeefs) eiste dat de gemeente optrad tegen een imkervereniging. De Meulder reageerde in dit verband op de noodkreet van voorzitter Marc Fierstra van de NVvR in het Financieele Dagblad van 17 augustus. Fierstra zei dat veertig procent van de rechtszaken niet op tijd behandeld worden en dat dit er niet beter op gaat worden. Hij stelde ook dat zaken steeds complexer worden en dat rechters tegen de klippen op werken. De Meulder reageerde op LinkedIn: “In Nederland zijn te weinig rechters. Of er zijn te veel rechtszaken? Iedereen mag naar de rechter stappen, en de rechter mag zaken niet weigeren. Toch is het nuttig om als samenleving hierover het gesprek te voeren. Want de tijd die de rechter en de gerechtsjurist kwijt zijn aan die bijenpoepjes, kunnen zij niet aan een andere zaak besteden.”

Bereikt u iets met de interventies op LinkedIn?
“Ik heb niet de illusie dat, als ik iets nuanceer of corrigeer, diegene dan antwoordt: ’O dank je wel, nu snap ik hoe het zit’. Dat doen mensen niet, zeker niet omdat mensen soms bewust onjuistheden verspreiden. Dat is op LinkedIn ­gelukkig minder dan bijvoorbeeld op X. Je ziet soms onder een bericht hoeveel mensen je bereikt, en ik hoop maar dat mensen die meelezen denken: ‘Nou het zit toch anders’.”

Dit is een samenvatting van het interview met Koen de Meulder in het nieuwe nummer van Mr. Klik hier voor het volledige artikel (alleen voor betalende abonnees).