Negen maanden geleden kreeg Lilian Marijnissen van de ministeries van Justitie en Veiligheid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de opdracht concrete voorstellen te doen voor de opbouw van een landelijk dekkend netwerk van sociaaljuridische dienstverlening. Nu is haar tussenrapportage gereed: ‘Niet het zoveelste rapport op de stapel’.
Doolhof van loketten
In die eerste negen maanden voerde Marijnissen, ex-fractieleider van de SP in de Tweede Kamer, meer dan 220 gesprekken bij honderden werkbezoeken, woonde ruim vijftig gesprekken bij met inwoners met sociaaljuridische problemen, verzamelde en analyseerde bijna honderd rapporten en documenten en verstuurde 343 brieven. Ze kwam in buurthuizen, inlooppunten en bij balies. Haar eerste conclusie: de samenleving is voor veel mensen te ingewikkeld geworden en de hulp die voor hen nodig is om hun recht te halen is versnipperd, onvoldoende beschikbaar en vaak moeilijk vindbaar. Dit betekent: baan je maar een weg door een doolhof van loketten, regels, formulieren en doorverwijzingen.
Postcoderecht
De ene gemeente biedt wel sociaaljuridische ondersteuning aan, de ander niet. Zo is een vorm van ‘postcoderecht’ ontstaan. Vooral buiten de Randstad zijn gebieden waar de hulp beperkt aanwezig is of geheel ontbreekt, schrijft Marijnissen op LinkedIn. “Maar ook in de grote steden is een wereld te winnen, als het gaat om het voorkómen van problemen, samenwerking tussen hulpverlening en het bereiken van mensen die deze hulp het hardst nodig hebben.”
Doorverwijzen
Marijnissen constateerde dat inwoners nog te vaak van loket naar loket worden gestuurd. Problemen blijken in de praktijk vrijwel nooit uitsluitend juridisch of financieel, maar hulpverlening is vaak wel zo georganiseerd. Telkens moeten zij hun verhaal aan een ander vertellen, nieuwe formulieren invullen en opnieuw wachten. “Doorverwijzen is een industrie geworden.” Er is juist behoefte aan één plek waar iemand verantwoordelijkheid neemt en helpt totdat het probleem daadwerkelijk is opgelost.
Minimumniveau
Wat Marijnissen betreft is het voorkómen van sociaaljuridische en financiële problemen het belangrijkste. Er liggen nog veel aanbevelingen van de staatscommissie rechtsstaat, de parlementaire enquêtecommissie fraudebeleid en dienstverlening en de commissie sociaal minimum die niet of onvoldoende zijn opgevolgd. Marijnissen pleit voor goede hulp op fysieke locaties in de buurt waar mensen wonen. Overal in Nederland zou een minimumniveau moeten zijn van sociaaljuridische hulp voor mensen en meerdere vormen van hulp zouden onder een te dak te vinden moeten zijn, om zo een eind te maken aan de lokettenjungle.
