Thema van het congres was ‘Duurzame dilemma’s in de juridische praktijk’. Wat voor dilemma’s komen juristen zoal tegen?
“Dat verschilt natuurlijk per sector, maar een groot dilemma is het omgaan met onzekerheid op de langere termijn nu wetgeving mogelijk kan worden teruggedraaid. Een ander dilemma is dat bedrijven enerzijds duidelijkheid verwachten om zo goed mogelijk aan de regels te kunnen voldoen in een gelijk speelveld. Tegelijkertijd is ook enige mate van flexibiliteit nodig, omdat de praktische uitvoering vaak weerbarstiger lijkt.”
En wat kunnen juristen eraan doen om die op te lossen, en zo bij te dragen aan de transitie naar een duurzame(re) samenleving?
“Juristen moeten naast de kennis van de regelgeving op detailniveau ook oog houden voor de bedoeling van de wet en de pragmatische uitvoering; dat wil zeggen: wat zijn we aan het doen en draagt dit bij aan de beoogde verduurzaming. Tot op zekere hoogte creëert dit een bepaalde ruimte, waardoor bedrijven op hun eigen manier tot verduurzaming kunnen komen. In mijn eigen ESG-adviespraktijk bij Bird & Bird zeggen we: ‘Begin liever klein en goed, dan dat je alles wilt aanpakken, maar daardoor vaak tot een halfslachtige acties komt’.”
Er waren sprekers als meteoroloog Peter Kuipers Munneke en advocaat Bénédicte Ficq en break-outsessies over onder meer de Bonaire klimaatzaak, duurzaamheid bij Ikea en de horizontale werking van grondrechten in civiele procedures. Heeft het congres u veel nieuwe inzichten opgeleverd?
“Jazeker. Allereerst is het heel inspirerend om alle verduurzamingsstappen te horen die wél goed gaan. Dit biedt vaak praktische inzichten die je als jurist niet uit de literatuur haalt. Daarnaast zorgde de sessie van klimaatjournalist Jelmer Molmers voor een kritische zelfreflectie. Niet alles is vanzelfsprekend en het is goed dat wij juristen kritisch blijven op onze eigen mogelijke (maatschappelijke) blinde vlekken.”
Komt u zelf in uw praktijk vaak dilemma’s op het gebied van duurzaamheid tegen?
“Tot nu toe zien we in onze praktijk dat bedrijven blijven doorgaan met hun verduurzamingstraject, een deel van hen heeft overigens eerder al veel geïnvesteerd in verduurzaming. Qua dilemma’s zie ik dat door een gebrek aan handreikingen of het ontbreken van gedelegeerde (uitvoerings)handelingen, bedrijven soms aan de voorzichtige kant blijven en geen koploper durven te worden. Zo worden bepaalde duurzaamheidsacties tot nader order uitgesteld, omdat het onzeker is of regelgeving niet opnieuw wordt gewijzigd. In die zin kan oprecht worden getwijfeld of de Omnibus-wetgeving nu tot daadwerkelijk meer ‘competitiveness’ zal leiden.”
Vanuit welke motivatie bent u bij Recht voor Klimaat betrokken geraakt?
“Allereerst moet je denk ik een intrinsieke motivatie hebben om iets te doen tegen klimaatverandering. Als advocaat houd ik mij bezig met ESG, energie en milieurecht, om hopelijk zo een verschil te maken – denk aan de ondersteuning bij de uitrol van hernieuwbare energie en diverse duurzaamheidsprojecten. Recht voor Klimaat, en in het bijzonder de Commissie Mededinging, sluit daar perfect op aan. Daarnaast is als het Europeesrecht-jurist interessant om te zien hoe duurzaamheid van invloed is op Europese integratie en vice versa.”
Wie of wat is uw bron van inspiratie?
“Dat zijn er velen. Als ik dan toch een naam moet noemen, dan iemand die mij tijdens mijn studie in Tilburg inspireerde: Erik-Jan Broers. Zijn colleges rechtsgeschiedenis zetten mij aan om altijd op zoek te gaan naar de oorsprong van iets en ontwikkelingen te zien in een ruimer historisch perspectief. Verder was zijn verhalende vorm van vertellen een inspiratie, want dat beklijft.
Ook heb ik een zwak voor kritische denkers die mij van standpunt kunnen laten veranderen, bijvoorbeeld Roxane van Iperen, Caroline de Gruyter, Sinan Çankaya, prof. Rob van Gestel en Maarten van Rossem.”
Welke jurist verdient wat u betreft een compliment?
“De juristen die voor de zwakkeren in de samenleving het verschil hebben gemaakt en deze groep ook een gevoel van rechtvaardigheid hebben gegeven.”
Wat is niet over u bekend dat wel interessant is?
“Het is eigenlijk wel bekend, maar ik ben van origine opgeleid als mbo-dierenartsassistent paraveterinair en uiteindelijk afgestudeerd op Europees (agrarisch) dierenwelzijnsrecht; en daarmee is de cirkel rond. In mijn vrije tijd geef ik dansles en ben ik – na een lange periode als actief wedstrijddanser – in opleiding om dansleraar te worden.”
Welk boek las u het laatst?
“Dievenland van Janna Coomans.”
Met welke beroemdheid zou u een weleens over het klimaat willen praten?
“Met onze nieuwe ministers van Klimaat en Groene Groei, Economische Zaken en Binnenlandse Zaken.”
Als u het voor het zeggen had, dan…?
“Zou ik de inzichten uit de motivatie- en gedragswetenschappen inzetten om zo de weerstand tegen klimaatbeleid beter te adresseren. In plaats van beleid dat goed is voor te schrijven, zou het naar mijn mening moeten gaan om het voorstellen van beleidsopties waar mensen zich ook goed bij voelen. Eigen keuzes zijn overtuigender dan opgelegde argumenten.”
