Adriana van Dooijeweert (College voor de Rechten van de Mens): ‘Gelijke behandeling is de motor van de mensenrechten’

Delen:

MR1609 ART1 0015X Dooijeweert FotoChantalAriensMensenrechten gaan niet alleen over de situatie in landen als Turkije of China, maar over de manier waarop wij met elkaar omgaan, aldus Adriana van Dooijeweert, voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens. “Gelijke behandeling is de motor van de mensenrechten. Je kunt op papier nog zoveel rechten hebben, maar op het moment dat je zo’n recht claimt en je wordt anders behandeld omdat je vrouw bent, of gekleurd, of homo, dan heb je er in feite niets aan. Wij zijn als College heel uitdrukkelijk niet alleen met juridische interpretaties van regelgeving bezig, maar ook met de uitwerking daarvan in de praktijk,” vertelt Van Dooijeweert in een interview in het nieuwe nummer van Mr. dat vandaag verschijnt.

Het College voor de Rechten van de Mens is de rechtsopvolger van de Commissie Gelijke Behandeling. Nog steeds oordeelt het College over zaken als discriminatie op de arbeidsmarkt of het achterstellen van minderheden. Daarnaast doet het zelfstandig onderzoek naar de mensenrechten in Nederland. Die taak vat het College, waarvan Adriana van Dooijeweert sinds 2015 voorzitter is, ruim op. Onlangs publiceerde het College bijvoorbeeld een onderzoek naar de verzorging van ouderen in verpleeghuizen. Centraal in dat onderzoek stond de vraag wat de grenzen zijn van een menswaardig bestaan en op welke manier verzorgenden de rechten van deze ouderen kunnen waarborgen.

Verpleeghuis

“Dat gevoel geen mens meer te zijn, daarover gaat het over bij mensenrechten,” zegt Van Dooijeweert. “Veel mensen denken bij mensenrechten meteen aan marteling of zo, maar de kern is dat iedereen met gelijke rechten wordt geboren. Het recht van de een – bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting – kan haaks staan op het recht van de ander – bijvoorbeeld het recht op geloofsovertuiging. Maar er is een grens en die dient iedereen, ook de overheid, te respecteren. En dan gaat het net zo goed over vereenzaming in een verpleeghuis als over censuur in China.”

Ze noemt een tweede voorbeeld waarover het College zich druk maakt: de bed-bad-broodregeling van het kabinet voor de opvang van vluchtelingen. “Mag je mensen op straat laten doodgaan, omdat ze niet meewerken aan hun terugkeer naar hun land van herkomst?” vraagt de voorzitter retorisch. “Veel lokale bestuurders vinden van niet.”

Vluchtelingen

Het College besteedt momenteel veel aandacht aan de vluchtelingencrisis. Van Dooijeweert is samen met haar Griekse collega voorzitter van een werkgroep van ENNHRI die zich bezighoudt met asiel en migratie. De werkgroep onderzoekt onder meer de verschillen in crisisopvang van vluchtelingen en de opvang tijdens de asielprocedures in de verschillende landen van de Europese Unie. “In landen waar asielzoekers sneller mogen werken, ook als ze nog geen uitsluitsel hebben over hun status, gaat het beter met de integratie. Het levert niet meer problemen op als ze toch moeten worden uitgezet. Sterker nog, als mensen niet jarenlang werkloos in een opvang hebben gezeten, maar werkervaring hebben opgedaan en een taal hebben geleerd, zijn ze makkelijker te motiveren om terug te gaan naar het land van herkomst.”

Van Dooijeweert en haar collega’s onderzoeken wat het betekent om een ‘inclusieve maatschappij’ te zijn. “Dat is een ingewikkelde boodschap die in het politieke klimaat in Europa op dit moment moeilijk te verkopen is. Dat baart mij zorgen. Aan de andere kant blijkt keer op keer dat mensen die heel hard roepen dat alle grenzen dicht moeten ook heel hard roepen dat hun eigen buren niet teruggestuurd mogen worden naar Afghanistan of Irak, omdat ze zo goed meedoen en hun kinderen op school zitten. Als politieke boodschap is inclusiviteit moeilijk te verkopen, maar in de praktijk van alledag gebeurt vaak iets anders.”

Het recht bereikt op dit moment onvoldoende volgens Van Dooijeweert. “In ieder geval als het over de vluchtelingencrisis gaat. Europa moet nu eindelijk eens serieus praten over een verdeling van vreemdelingen naar draagkracht. We moeten de asielprocedures op Europees niveau harmoniseren. Maar als ik wist hoe we dit probleem moesten oplossen, had ik de Nobelprijs al gewonnen. Het is het grootste probleem dat Europa beheerst.”

Basisonderwijs

Het College heeft niet zo lang geleden een onderzoek laten doen naar de kennis van Nederlanders over mensenrechten, vertelt Van Dooijeweert. “Daaruit bleek dat een niet onaanzienlijk percentage vindt dat mensenrechten belangrijk zijn, maar dat die niet gelden voor vluchtelingen. De groep tussen 17 en 35 jaar kan niet spontaan een of meer mensenrechten opnoemen. Als je met hen doorpraat, blijkt dat ze het wel interessant vinden en er graag meer over zouden willen weten. Daarom hameren wij als College erop dat mensenrechten al in het basisonderwijs een vaste plek moeten krijgen. Niet één of twee keer per jaar een praatje van iemand van Amnesty International of Vluchtelingenwerk, maar structurele aandacht voor mensenrechten. Er is behoefte aan meer scholing op dit punt, opdat het van jongs af aan normaal wordt te weten wat mensen bindt in plaats van wat hen onderscheidt.”

Maar heeft meer aandacht voor mensenrechten wel zin, als je bijvoorbeeld kijkt naar Amerika waar de tegenstelling tussen blank en zwart groter lijkt dan ooit, of naar de Zwarte Pieten-discussie in Nederland? Van Doooijeweert: “Nadat de politie de rapper Typhoon in Zwolle had aangehouden, omdat hij als zwarte man in een dure auto reed, lekten er mails uit waarin politieagenten schreven dat zoiets heel gewoon was. Inmiddels is duidelijk geworden dat etnische profilering inderdaad ‘gewoon’ gevonden wordt en dat politiemensen er zelfs in lijken te worden getraind. Soms wordt over mensenrechten gesproken alsof het een luxeprobleem is, maar dat is het niet. Elke politieagent, elke rechter, elke officier van justitie moet weten hoe mensenrechten in de praktijk werken.”

Lees het gehele interview met Adriana van Dooijeweert in het nieuwe nummer van Mr. dat dinsdag 6 september verschijnt.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven