‘Bestuursrechter kan meer tegenmacht bieden in democratische rechtsstaat’

De bestuursrechter toetst wetgeving op een terughoudende manier. Wetgeving is immers democratisch gelegitimeerd, rechterlijke toetsing niet. Toch zou de bestuursrechter voor een ‘rationaliteitstoetsing’ moeten kiezen, zodat hij niet alleen de wet toetst maar ook oordeelt over de wetgevingsprocedure. Dat stelt Louise van Heusden voor in het proefschrift waarop ze 6 juli 2022 aan Tilburg University promoveert.

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email
‘Bestuursrechter kan meer tegenmacht bieden in democratische rechtsstaat’ - Mr. online
Foto: Depositphotos

De veronderstelling dat wetgeving democratisch is gelegitimeerd (en rechterlijke toetsing niet) sluit volgens de promovenda niet aan bij de praktijk waarin wetgeving niet alleen door de formele wetgever wordt vastgesteld, maar ook door lagere overheden. Rechterlijke toetsing van die wetgeving kan ook worden beschouwd als een wenselijke vorm van tegenmacht binnen onze democratische rechtsstaat. In die zin zou de bestuursrechter voortaan niet voor een terughoudende toetsing maar een rationaliteitstoetsing moeten kiezen: het toetsen van de wet én de wetgevingsprocedure.

Rationaliteit

Van Heusden onderzocht hoe en in hoeverre de Nederlandse bestuursrechter kan oordelen over de rationaliteit van algemeen verbindende voorschriften bij een toetsing. Ze bekeek de (on)mogelijkheden van de bestuursrechter om voortaan zowel de wetgevingsprocedure als de wet zelf te toetsen op rechtmatigheid. De focus van die ‘gecombineerde toetsing’ lag hierbij op wetgeving die niet is vastgesteld door de formele wetgever, maar door bestuursorganen. Denk hierbij aan provinciale of gemeentelijke verordeningen.

Tegenmacht

Van Heusden concludeert dat de rechtsstatelijke context waarin de bestuursrechter wetgeving toetst zodanig is veranderd, dat een terughoudende toetsing niet langer het uitgangspunt zou moeten zijn. Daarbij laat de rechter het bestuursorgaan (gemeenteraad, provinciale staten, minister) veel bestuurlijke vrijheid bij diens keuzes. De zwart-wittegenstelling in democratische legitimatie tussen wetgever en bestuursrechter die aan die terughoudende toetsing ten grondslag ligt, sluit niet meer aan bij de praktijk, waarin wetgeving niet langer alleen door de formele wetgever wordt vastgesteld. Ook is de toetsing door de bestuursrechter volgens Van Heusden niet per se ondemocratisch, maar kan worden beschouwd als een wenselijke vorm van tegenmacht binnen onze democratische rechtsstaat en daarmee als wezenlijk onderdeel van die democratie. Daarom zou de rechter wetgeving afkomstig van bestuursorganen niet terughoudend moeten toetsen, maar op de rationaliteit ervan. Die toetsing omvat een oordeel van de rechter over de wet zelf én de procedure die daaraan voorafging. De vraag is daarbij of de wetgever zijn keuzes mede heeft gebaseerd op empirische gegevens en de resultaten van (wetenschappelijk) onderzoek.

Normen

Daarvoor zou de wetgever in de wet normen moeten vaststellen waaraan de bestuursrechter wetgeving kan toetsen. Ook zou in de Algemene wet bestuursrecht moeten worden opgenomen dat de wetgever als partij wordt aangemerkt als door hem vastgestelde wetgeving door de bestuursrechter wordt getoetst.

De promotie (woensdag 6 juli 2022 om 16.00 uur) van Louise van Heusden is te volgen via een livestream.

Delen:

Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Over Mr.

Mr. is hét platform voor juristen. Mr. bericht over actuele zaken in de juridische wereld en belicht en becommentarieert deze vanuit een onafhankelijke positie. Mr. richt zich op alle in Nederland actieve juristen en WO-rechtenstudenten..

Volg MR. op social media

Service menu

Contactgegevens

Uitgeverij Mr. bv
Paul Krugerkade 45
2021 BN Haarlem
Uitgever: Charley Beerman
E-mail: beerman@mr-magazine.nl

Scroll naar top