“Nederland gaat te makkelijk om met hate speech in de politiek”

Delen:

Goran Sluiter“Het fundament van de rechtstaat is niet het dictaat van de meerderheid, maar de bescherming van minderheden. Juist op het moment dat wordt gemorreld aan die fundamenten, moet het recht bewijzen wat het waard is”, aldus Göran Sluiter, in een interview in het juninummer van Mr. dat dinsdag verschijnt.

Tijdens zijn studie raakte Göran Sluiter, nu hoogleraar internationaal strafrecht, in het bijzonder het internationaal strafprocesrecht aan de Universiteit van Amsterdam en advocaat bij Prakken d’Oliveira Human Rights Lawyers, geïnteresseerd in het internationaal recht. Het was de tijd van de oprichting van het Joegoslavië-tribunaal, het Rwanda-tribunaal, het Internationaal Strafhof (ICC). Het eerste is volgens Sluiter een “ongekend succes” geworden. “De verwachtingen waren aanvankelijk laag gespannen. Er zou nooit iemand worden aangehouden. Toen dat wel gebeurde, was de klacht dat er alleen maar kleine vissen werden gevangen en dat grote jongens als Mladic en Karadzic nooit zouden worden berecht. Dat gebeurde wel. Het tribunaal heeft Srebrenica niet voorkomen, dat is waar. Maar er zijn verdachten aangehouden, er zijn eerlijke processen gevoerd, veel zaken zijn afgerond. In vergelijkbaar met andere tribunalen is het een succes.”

Sluiter doelt met die opmerking vooral op het Cambodja-tribunaal waarvoor op dit moment verdachten terechtstaan voor, onder meer, genocide en misdaden tegen de menselijkheid, gepleegd tijdens het bewind van de Rode Khmer (1975-1979). Anders dan het Joegoslavië-tribunaal heeft het Cambodja-tribunaal geen volledig internationale status, maar maakt het officieel deel uit van het Cambodjaanse rechtsstelsel. De meerderheid van de rechters is Cambodjaans. Critici zeggen dat van een onpartijdige en onbevooroordeelde rechtspraak geen sprake is.

Sluiter wil zich over deze zaak niet te veel uitlaten; zijn ex-kantoorgenoot Victor Koppe is nauw bij het tribunaal betrokken en zelf vertegenwoordigt hij een Cambodjaanse cliënt. “Maar laat ik het zo zeggen: achteraf het is niet zo’n gelukkige keuze geweest om in een land waar the rule of law niet heel erg stevig is verankerd een tribunaal samen te stellen waarin de meerderheid van de rechters uit het land zelf afkomstig is.”

Politieke invloed

Ongelukkig is ook de manier waarop het International Criminal Court functioneert. Sluiter is “teleurgesteld” over de behaalde resultaten tot nu toe. “Ik had er meer van verwacht. De procedures zijn te lang en er zijn structurele problemen met het onderzoek.”

Er wordt geklaagd over de beïnvloeding van getuigen; de aanklager zou gebruik maken van niet altijd even betrouwbare tussenpersonen, de verdediging zou getuigen omkopen. Ook zou in sommige zaken sprake zijn van politieke bemoeienis. “Duidelijk is dat veel landen zich van het ICC afkeren nu zij merken dat ook hun eigen staatshoofden vervolgd kunnen worden”, constateert Sluiter. “De Afrikaanse Unie bijvoorbeeld benut zijn stem in het ICC om procesrechtelijke veranderingen door te voeren die gunstig zijn voor Afrikaanse leiders of bepaalde landen te vrijwaren van juridische interventies. Er is een toenemend aantal landen dat niet samenwerkt. De huidige president van Sudan, Omar al-Bashir (die persoonlijk verantwoordelijk zou zijn voor de genocide in Darfur; red.), kwam op bezoek in Zuid-Afrika, de rechter zei dat hij daar moest blijven, maar de regering liet hem gewoon vertrekken. Dat gebeurt ongestraft. Het ICC heeft daar geen enkele sanctie tegen en dat tast het gezag van het hof aan. Het is in dat opzicht een tandeloze tijger.”

De politieke invloed op het internationaal strafrecht is iets waar Sluiter zich zorgen over maakt. “In het geval van Congo worden tot op heden alleen de rebellen door het ICC vervolgd en bijvoorbeeld niet president Kabila. Dat mensen daarop kritiek hebben begrijp ik. Maar het is een permanent tribunaal, dus we weten niet wat er nog gaat gebeuren. Het gezag van het ICC staat of valt bij de mate waarin het in staat zal zijn de politiek buiten de deur te houden.”

Proces-Wilders

Politieke beïnvloeding van het recht is niet alleen internationaal een gevaar. Ook nationaal raken politiek en recht elkaar regelmatig. Het proces tegen Geert Wilders is daarvan het sprekendste voorbeeld. Sluiter is de advocaat van een aantal benadeelde partijen. Zijn cliënten hebben aangifte gedaan tegen Wilders vanwege diens ‘minder minder’ uitspraken en zien voldoende basis voor een veroordeling wegens discriminatie. Ook Sluiter heeft goede hoop op een veroordeling, mede gezien het arrest van de Hoge Raad van 29 maart 2016 (ECLI:NL:HR:2016:511). “De seinen staan op groen. Of op rood. Voor de verdachte dan.” Meer wil Sluiter er op dit moment niet over kwijt. “De zaak loopt nog. En bovendien, strafrecht is geen exacte wetenschap, alles is mogelijk. Er moet ruimte zijn voor een eerlijk proces, daar gaat het om. Een eerlijk proces, maar ook niet meer dan dat. We moeten deze verdachte niet meer ruimte geven dan in een reguliere strafzaak aan een reguliere verdachte wordt gegeven.”

Sluiter vindt de verharding van het debat in Nederland over minderheden zorgelijk. “En de Verenigde Naties vinden dat ook. Het Comité voor de uitbanning van rassendiscriminatie heeft zich kritisch uitgelaten over Nederland. Niet alleen over Zwarte Piet, maar ook over de veel te gemakkelijke manier waarop wij in Nederland omgaan met hate speech van politieke partijen. Nederland zou op grond van het rassendiscriminatieverdrag daar veel strenger tegen moeten optreden.” Maar hoe voorkom je dat mensen hun vertrouwen in het recht verliezen als ze uitspraken lezen waarin ze zich niet meer herkennen? “Dat is nou precies een essentiële functie van het recht. Het voorkomen van volksgerichten. Het fundament van de rechtstaat is niet het dictaat van de meerderheid, maar de bescherming van minderheden. Juist op het moment dat wordt gemorreld aan die fundamenten, moet het recht bewijzen wat het waard is.”

Lees het gehele interview met Göran Sluiter in het nieuwe nummer van Mr. dat dinsdag 7 juni verschijnt.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Ministerie van Justitie en Veiligheid zoekt een

Scroll naar boven