NOvA scherpt AI-aanbevelingen aan: einde aan ‘fictieve declaraties’

Advocaten die dankzij kunstmatige intelligentie sneller werken, mogen de bespaarde uren niet alsnog bij hun cliënten in rekening brengen. Ook moeten advocatenkantoren een schriftelijk AI-beleid opstellen, cliënten informeren over hun AI-gebruik en in bepaalde gevallen vooraf toestemming vragen. Dat staat in de herziene aanbevelingen voor verantwoord AI-gebruik die de Nederlandse orde van advocaten heeft gepubliceerd.

Delen:

NOvA scherpt AI-aanbevelingen aan: einde aan ‘fictieve declaraties’ - Mr. Online
Beeld: Depositphotos

De beroepsorganisatie stelt in haar nieuwe Aanbevelingen AI in de advocatuur bovendien grenzen aan de zelfstandigheid van AI-agents. De nieuwe aanbevelingen vervangen de eerste versie van eind 2025. Waar de oorspronkelijke aanbevelingen vooral algemene uitgangspunten bevatten, kiest de NOvA nu nadrukkelijker voor een praktische aanpak, waarbij de risico’s van iedere toepassing afzonderlijk worden beoordeeld. De richtlijnen gelden voor generatieve AI, juridische zoek- en analyseprogramma’s en zelfstandig handelende AI-agents.

Declaraties

Een van de opvallendste aanbevelingen betreft de rekening voor de cliënt. Advocaten die op uurbasis werken, mogen alleen de tijd declareren die zij daadwerkelijk hebben besteed aan hun werkzaamheden. Als een advies dankzij AI in enkele uren kan worden opgesteld, mag het kantoor niet doen alsof daar dagen handmatig werk in zijn gaan zitten. Volgens de NOvA raakt het declareren van niet-gewerkte uren rechtstreeks aan de integriteit van de advocatuur.

Dat betekent niet dat advocaten de kosten van AI niet mogen terugverdienen. Het blijft mogelijk om vaste prijzen af te spreken waarin investeringen in technologie zijn verwerkt. De NOvA moedigt kantoren zelfs aan opnieuw na te denken over hun verdienmodellen en de waarde die zij cliënten bieden. Daarbij moeten zij vooraf duidelijk maken hoe AI de kosten van juridische dienstverlening beïnvloedt.

Kantoorbeleid

De NOvA adviseert ieder advocatenkantoor daarnaast een schriftelijk, risicogebaseerd AI-beleid vast te stellen. Daarin moet onder meer staan welke toepassingen zijn toegestaan, welke gegevens ermee mogen worden verwerkt, hoe de resultaten worden gecontroleerd en wie verantwoordelijk is bij incidenten. Ook moeten kantoren vastleggen hoe zij omgaan met AI-functionaliteiten die ongemerkt via updates van bestaande software worden toegevoegd.

Vooral bij de verwerking van vertrouwelijke cliëntinformatie stelt de NOvA stevige eisen aan de zorgvuldigheid. Advocaten moeten weten waar gegevens worden opgeslagen, welke partijen toegang kunnen krijgen en of buitenlandse autoriteiten verstrekking kunnen afdwingen. De orde adviseert om de opslag en verwerking van geheimhouderinformatie technisch en juridisch zo veel mogelijk binnen de Europese Economische Ruimte te houden.

Transparanter

Uit de aanbevelingen blijkt verder dat de NOvA vindt dat de advocatuur transparanter moet worden over AI-inzet. Kantoren wordt aangeraden hun cliënten standaard te informeren over het eigen AI-beleid, bijvoorbeeld in de opdrachtbevestiging of algemene voorwaarden. Voor iedere toepassing hoeft niet afzonderlijk toestemming te worden gevraagd, maar dat verandert wanneer een cliënt redelijkerwijs bezwaar zou kunnen hebben tegen het gebruik van AI.

Agents

Nieuw is de uitgebreide aandacht voor AI-agents die zelfstandig werkzaamheden uitvoeren. Zulke systemen kunnen documenten aanpassen, informatie verzamelen en zelfs e-mails verzenden zonder dat een advocaat iedere afzonderlijke stap hoeft goed te keuren. Volgens de NOvA brengt dat andere risico’s met zich mee dan het gebruik van een traditionele chatbot.

Kantoren moeten daarom expliciete grenzen stellen aan wat deze agents zelfstandig mogen doen. Bij handelingen die rechtsgevolgen kunnen hebben, moet menselijk toezicht gewaarborgd blijven. Ook moet vooraf duidelijk zijn welke systemen een agent gebruikt, welke gegevens worden verwerkt en hoe fouten kunnen doorwerken in andere toepassingen.

Bewustwordingscampagne

De herziene aanbevelingen verschijnen gelijktijdig met de nieuwe bewustwordingscampagne Zo klopt het. Daarmee wil de NOvA duidelijk maken dat technologische mogelijkheden niet automatisch betekenen dat iedere toepassing ook professioneel verantwoord is. De boodschap is dat AI de advocaat steeds meer werk kan uit handen nemen, maar niet diens verantwoordelijkheid.

Wilt u vanaf nu elke week een samenvatting van al het nieuws van Mr. in uw mailbox? Klik hier

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven