Het AI-gebruik onder juristen groeide het afgelopen jaar explosief. Er komen steeds meer tools op de markt, diverse grote kantoren zijn inmiddels overstag en vers afgestudeerde juristen zijn al helemaal gewend aan een AI-assistent die fulltime beschikbaar is voor hulp en ondersteuning. Die ontwikkeling schept tal van nieuwe mogelijkheden, maar werpt tegelijkertijd ook een hoop ontwikkelvragen op, zo vertellen enkele opleiders op juridisch gebied.
“Puur juridische kennis is en blijft cruciaal”, zegt Margriet Dekker, opleidingsmanager bij Kyden, daarover. “Maar tegelijkertijd worden andere vaardigheden voor juristen steeds belangrijker. Vaardigheden als je adaptief vermogen, je probleemoplossend vermogen en je autonome ondernemerschap.”
Menselijke blik
De aanbieders van juridische trainingen en opleidingen verbreden hun aanbod voor het komende cursusjaar dan ook steeds meer. Naast het traditionele, juridisch-inhoudelijke aanbod groeit het aantal cursussen en trainingen op het gebied van vaardigheden en soft skills zienderogen. “Wij noemen dat: menselijke vaardigheden”, aldus Dekker, “omdat het vaardigheden zijn die je als mens, maar dus ook als jurist, veel completer maken.”
Ze noemt de mediationopleiding van Kyden als lichtend voorbeeld. “Die wordt steeds vaker gevolgd door advocaten.” Willen advocaten dan massaal mediator worden? “Nee, maar zaken worden steeds complexer en van advocaten wordt in toenemende mate verwacht dat ze naast hun cliënt gaan staan en meewerken aan een oplossing, in plaats van alleen het juridische vraagstuk beantwoorden.”
En hoewel het niet zo spannend klinkt om als advocaat een en ander over mediation te leren, betekent het in de praktijk nogal eens een mentale uitdaging, zegt Dekker. “Je moet niet alleen naar de wet kijken en zenden, maar je leert er voor je cliënt te zijn, goed te luisteren en op zoek te gaan naar de oorzaak achter een conflict. Kortom: die menselijke blik. Dat is een grote omschakeling, maar voegt enorm veel waarde toe.”
Persoonlijke ontwikkeling
Ook bij opleider OSR zijn het de vaardigheden op het gebied van persoonlijke ontwikkeling die naast het strikt juridische kenniswerk een steeds prominentere plaats innemen in het opleidingsaanbod. Paul Tillemans, directeur New Business, vertelt dat OSR dit jaar bovendien voor het eerst is begonnen met het aanbieden van coachingstrajecten. “Zowel op individueel niveau als op teamniveau.” De van oorsprong op de sociale advocatuur toegespitste opleider wil daarmee de ondersteuning van juristen steeds verder verbreden, legt Tillemans uit. “En daarbij zetten we meer dan gemiddeld in op persoonlijke ontwikkeling.”
OSR pakt dat professioneel aan: het ontwikkelde – geïnspireerd door een Canadees voorbeeld uit de zorgsector – een uit zeven competenties bestaand model voor persoonlijke ontwikkeling voor juristen. “Daarbij vormt juridische vakkennis weliswaar de kern”, zegt Tillemans, “maar daaromheen onderscheiden we zes andere competenties. Dan gaat het om communicatie, samenwerken, leiderschap, verantwoordelijkheid, professioneel handelen en kennis en wetenschap. Dat zien we als de zeven gereedschappen die je in je kist moet hebben om een goede jurist te zijn.” Op die zeven competenties ontwikkelde OSR dit jaar al zo’n dertig nieuwe cursussen, zoals de leergang Meesterlijk leiderschap en de cursus Effectieve klachtbehandeling volgens de Awb.
Onafhankelijkheid
Bij E-WISE, de opleider achter PO-Online en PE-Academy, vormen de richtlijnen van de Nederlandse Orde van Advocaten over AI-gebruik het kompas voor nieuw opleidingsmateriaal. Dat vertelt Titia Blanksma, content- en productmanager. “Dan gaat het onder meer om kernwaarden als onafhankelijkheid en vertrouwelijkheid, die advocaten bij AI-gebruik telkens voor ogen moeten houden.”
Door je als advocaat te bekwamen in de nieuwste technologische ontwikkelingen, en te leren hoe je daar verantwoord mee omgaat, geef je gericht invulling aan de kernwaarde onafhankelijkheid, licht Blanksma toe. “Bijscholing op dit gebied is essentieel. Door het volgen van onze nieuwe leerlijn AI-geletterdheid verdiep je je AI-kennis op meerdere niveaus. Dat is niet alleen belangrijk voor je efficiëntie en deskundigheid als advocaat, maar maakt ook dat je AI kunt inzetten om je onafhankelijke meningsvorming en professionele oordeel te versterken, in plaats van afhankelijk te worden van AI.”
AI-geletterdheid
De leerlijn AI-geletterdheid, die PO-Online en PE-Academy deze zomer introduceerden, behandelt dan ook niet alleen basiskennis, maar stelt cursisten in staat om slim, efficiënt en verantwoord met AI-tools om te gaan. “Verschillende tools en use cases komen voorbij, inclusief vergelijkingen tussen AI-tools en demonstraties van het gebruik ervan. In de leerlijn doe je een combinatie van kennis, inzicht en vaardigheden op. Je leert hoe je valkuilen – zoals automation bias en confirmation bias – kunt vermijden, en je leert de gegenereerde output professioneel op waarde te schatten. Deze vaardigheden worden alleen maar belangrijker in dit AI-tijdperk.”
De nieuwe leerlijn, met onder meer experts Tim Goudriaan en Elze ’t Hart als docenten, wordt aangeboden naast de actualiteitencursussen op het gebied van AI die al door PO-Online en PE-Academy worden aangeboden. De leerlijn bestaat uit vier cursussen, die je los van elkaar kunt volgen, en een afsluitende toets. “Je bent hiermee in één keer compliant aan de Europese AI-Verordening”, aldus Blanksma.
Patroonscursus
Ook bij Kyden heeft de opkomst van AI zo z’n impact op het opleidingsaanbod. In de patroonscursus, een van de populairste trainingsprogramma’s van Kyden, deed AI afgelopen jaar zijn intrede. “Door de komst van AI kunnen er bij kantoren zorgen ontstaan over het analytisch vermogen van de nieuwe generatie”, legt Dekker uit. “Want als ze alles met AI doen, beheersen ze dan het echte juridische denkwerk nog wel?”
Daarom ontwikkelde Kyden een nieuwe training onder de naam ‘Kern van de Zaak’, een training speciaal voor jonge juristen uit generatie Z. “Je krijgt een dossier voor je neus, met als opdracht: haal de kern van de zaak er nu eens uit. Wat zijn de hoofd- en bijzaken?”
Die extra training op analytisch vermogen is mooi, maar een goede samenwerking tussen de oudere en jongere generatie op de werkvloer is een tweerichtingsweg, zegt Dekker. “Bij patroons is bereidheid nodig om te willen investeren in hun advocaat-stagiair. Niet alleen in het belang van die stagiair, maar ook omdat het steeds belangrijker wordt om jong talent te behouden. Daar moet je in willen investeren. Het kweken van die bereidheid maakt daarom ook nadrukkelijk onderdeel uit van de patroonscursus.”
Leiderschap
Niet alleen nieuwe digitale mogelijkheden en generatie Z zorgen voor veranderingen op de werkvloer, zegt Tillemans van OSR. Hij ziet dat steeds meer juristen die al enkele jaren in het vak zitten op zoek zijn naar persoonlijke begeleiding en ondersteuning op het gebied van leiderschap. Daarvoor biedt OSR een zesdaags Leiderschapsprogramma aan, specifiek voor een doelgroep die al een aantal jaar advocaat is en een volgende stap wil zetten.
“Het programma start met een persoonlijkheidstest”, zegt Tillemans, “en intervisie vormt een belangrijk ingrediënt van het curriculum. Er zitten onderdelen over vitaliteit, omgaan met verandering en situationeel leiderschap in. We helpen je goed voor jezelf te zorgen, jezelf staande te houden in een chaotische wereld en een goede praktijk op te bouwen die past bij wie jij bent.” Naast het algemene Leiderschapsprogramma biedt OSR speciaal voor vrouwen het Women Leadership Programme aan, voegt Tillemans toe. “Een uniek leiderschapsprogramma voor talentvolle vrouwen in de advocatuur. In een kleine groep met gelijkgestemden werk je vanuit verschillende invalshoeken intensief aan jouw leiderschapsontwikkeling, onder leiding van deskundige trainers en topadvocaten.”
In het verlengde daarvan heeft OSR bovendien een cursus Onderhandelen voor jezelf. “Daar mogen mannen ook gewoon aan meedoen, maar we zien dat dit vooral bij vrouwen een ontwikkelpunt is waar veel vraag naar is.”
Verdieping
Net als bij de andere aanbieders drukt ook bij OSR het fenomeen AI steeds meer een stempel op het opleidingsaanbod. Sinds vorig jaar biedt de opleider trainingen voor vier verschillende doelgroepen aan, zegt Tillemans: advocaten, overheidsjuristen, juristen van rechtsbijstandsverzekeraars en bedrijfsjuristen. “Die trainingen zijn niet aan te slepen.” Daarom introduceerde OSR ook al een verdiepingscursus, die een stuk verder gaat dan alleen prompten en het opdoen van basiskennis over AI. “Veel juristen zijn toe aan een volgende stap: workflows inrichten en omgaan met AI agents. We leren je dat tooloverstijgend en flexibel, zodat het altijd aansluit bij de praktijk.”
Onderdeel van die AI-trainingen is ook de veranderende omgang met cliënten en burgers die, gesterkt door advies uit een AI-tool, steeds mondiger worden, voegt Tillemans toe. “Het aantal klachten over juristen groeit.” Juristen die dat overkomt, worstelen daar geregeld mee. “We hebben daarom nieuwe trainingen opgezet om juristen daarmee te leren omgaan. Begrijpelijk en toegankelijk communiceren, in zowel het Nederlands als het Engels, maken daar deel van uit. Altijd op de praktijk gericht: wat je vandaag leert, kun je morgen toepassen.”
Podcastcursussen
Uniek in het aanbod van PO-Online zijn de vele podcastcursussen. De opleider startte daar vorig jaar mee. “Na een zorgvuldig traject zijn ze afgelopen jaar ook geaccrediteerd door de NOvA”, zegt Blanksma. “Je kunt de podcasts dus beluisteren voor PO-punten. Dat is prettig voor cursisten die liever luisteren dan kijken, bijvoorbeeld op de fiets of in de auto naar kantoor. Zo kan iedereen nascholing volgen op een manier die bij hem of haar past.”
Nieuw in 2026 is dat de podcastcursussen er ook voor notarissen zijn, onder het label PE-Academy. “Ook daar breiden we het aanbod uit met podcastcursussen over onderwerpen die zich goed lenen voor audio.” Tegelijkertijd groeit het podcastaanbod voor advocaten verder. Zo is er de nieuwe serie ‘Mr. Ausma spreekt recht’, waarin strafrechtadvocaat Willem Jan Ausma diverse collega’s uit zijn vakgebied interviewt. “Een van de thema’s die daarin bijvoorbeeld wordt aangeraakt, is beïnvloeding: strafrechtadvocaten hebben daar veel mee te maken, en dat zet druk op de kernwaarde onafhankelijkheid. Hoe ga je daarmee om?”
PO-Online en PE-Academy blijven ondertussen ook onverminderd inzetten op juridisch inhoudelijk aanbod, het type content waarmee ze hun sporen verdienden. “In zo’n tien rechtsgebieden maken we doorlopend actualiteitencursussen voor advocaten, ongeveer veertig stuks per jaar.” PO-Online voegde bovendien nieuwe rechtsgebieden toe, waaronder insolventierecht en vastgoedrecht. “Zodat advocaten uit die specifieke vakgebieden bij ons al hun verplichte opleidingspunten kunnen halen via één aanbieder.”
Regietheater
Bij Kyden valt het ‘Regietheater’ op in het actuele aanbod. Een populaire training, legt Dekker uit, die bijdraagt aan een gezonde, veilige werkomgeving op kantoor. Het hele kantoor doet dan ook mee aan die training, is het idee. “Twee acteurs spelen scènes na waarin grensoverschrijdend gedrag een rol speelt. Alle cursisten kunnen vervolgens regie plegen op de acteurs: wat is een goede manier om met de neergezette situatie om te gaan?” Na de scènes volgen dialoogsessies, altijd onder begeleiding van een trainer die de theorie toelicht. “Je bespreekt met je kantoorgenoten wat jullie sociaal wenselijk gedrag vinden en wat een veilige manier is om daarover het gesprek aan te gaan.”
Wat Dekker betreft is het Regietheater daarmee een van de mooiste voorbeelden van de diversiteit aan opleidingsaanbod van tegenwoordig. “Menselijke vaardigheden, sociale veiligheid, persoonlijk leiderschap: voor dat soort thema’s is in de sector de laatste tijd steeds meer aandacht. Dat vind ik heel mooi, want dat zijn fantastische onderwerpen om als opleider beet te pakken.”
