Gefeliciteerd met uw bijdrage in dit mooie, nieuwe handboek. Hoe is dat zo tot stand gekomen?
“Wij werden benaderd door Pietro Ortolani (Radboud Universiteit), samen met Amy Schmitz (Ohio State University) en Marco Giacalone (Vrije Universiteit Brussel), redacteur van het handboek. Hij vertelde ons dat voorRecht-rechtspraak als een baanbrekend Europees voorbeeld wordt gezien van hoe AI wordt ingezet om de toegang tot het recht te verbeteren en hij vroeg ons of wij bereid waren om over het initiatief een hoofdstuk te schrijven.”
Welke potentie ziet u voor AI-toepassingen in civiele geschilbeslechting, en wat is het belangrijkste inzicht uit uw bijdrage in het handboek?
“AI heeft pas reële potentie als je eerst bedacht heb welk probleem je zou willen oplossen. Het probleem waar wij iets aan doen is de moeizame toegang tot het recht, en in het bijzonder tot de rechtspraak. We ontdekten dat AI daarin een krachtig hulpmiddel kan zijn. De AI-modellen die wij hebben gebouwd, bieden rechtzoekenden duidelijkheid, inzicht en handelingsperspectief. In onze bijdrage leggen we uit dat AI voor de publieke taak goed bruikbaar is, mits je zeer stevige vangrails in het model inbouwt. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat gebruikers op het verkeerde been worden gezet en dat mogelijk inbreuk wordt gemaakt op hun grondrechten.”
In juridisch Nederland staat u bekend als één van de initiatiefnemers van voorRecht-rechtspraak. Voor wie dit nog niet kent: kunt u dit initiatief eens toelichten?
“voorRecht-rechtspraak is een combinatie van een digitaal platform en een nieuwe vorm van dienstverlening door medewerkers van de Rechtspraak. In het procesmodel zijn vier stappen te onderscheiden. De eerste stap is op het platform waar rechtszoekenden door middel van een chatbot inzicht krijgen in hun situatie en een handleiding krijgen aangereikt om zelf in gesprek te kunnen gaan met de andere partij om er samen uit te komen. Als dat niet lukt, kan als tweede stap, op verzoek van partijen, een gesprek plaatsvinden op de rechtbank onder begeleiding van een zaakbegeleider. Dat is een medewerker van de rechtbank. Veel geschillen worden in dat gesprek al opgelost. Komen partijen in dat gesprek niet tot een oplossing, dan wordt bezien of stap 3, de inzet van bijvoorbeeld een deskundige of een mediator, of stap 4, naar de rechter, een oplossing kan brengen.”
Afgelopen december won voorRecht-rechtspraak de prijs voor beste overheidsinnovatie van het jaar bij de Overheidsawards. Een memorabel moment, stellen we ons voor?
“Nou en of! Het was voor het hele team een enorme eer.”
Als het om de combinatie AI en rechtspraak gaat, zijn er nogal wat juristen die een beetje zenuwachtig worden en zich bijvoorbeeld zorgen maken over de menselijke maat. In hoeverre is dat terecht, vindt u?
“AI wordt nogal snel in het frame van de robotrechter geplaatst en dat werkt verontrustend. In voorRecht gebruiken we een mix van technologie en menselijke inzet en empathie. Als je AI op deze manier gebruikt, zijn die zenuwen niet terecht.”
Wie of wat is in uw juridische carrière uw bron van inspiratie?
“De mensen waar ik intensief mee samenwerk.”
Welk boek las u het laatst?
“Loonshots: nurture the crazy ideas that win wars, cure diseases and transform industries, van Safi Bahcall, natuurkundige en innovatie-adviseur van Barack Obama.”
Wat is uw favoriete wets- of verdragsartikel?
“Klinkt misschien saai, maar een goede kandidaat is toch wel artikel 87 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Deze bepaling geeft aan de rechter de bevoegdheid om in alle gevallen en in elke stand van het geding een verschijning van partijen te bevelen teneinde een schikking te beproeven. Het brengt tot expressie dat de Nederlandse civiele rechtspraak niet alleen geschillen kan beslechten, maar ook kan oplossen. Met voorRecht-rechtspraak proberen we die rol sterker te maken en niet alleen voor civiele kwesties.”
Met welke historische figuur zou u graag eens in gesprek gaan?
“Lord Denning, Master of the Rolls van 1962 tot 1982. Hij had geen enkele moeite om precedenten terzijde te schuiven om recht te doen. Daarnaast schreef hij in eenvoudige taal; een people’s judge. Ik zou benieuwd zijn hoe hij naar voorRecht-rechtspraak zou kijken.
Mijn favoriete citaat van hem waar alles mee is gezegd, is dit: “If we never do anything which has not been done before, we shall never get anywhere. The law will stand still whilst the rest of the world goes on, and that will be bad for both”.”
Als u het voor het zeggen had, dan…?
“Zou ik het toernooimodel van het recht laten plaatsmaken voor de constructieve dialoog. Dus van tegenspraak naar samenspraak.”
