Antje Beers over de profileringsdrang en de rolvastheid van de Eerste Kamer

Mr. van de week is Antje Beers, werkzaam bij het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA en fractievoorzitter van het CDA in Breda. Onlangs werd haar masterscriptie over de rolvastheid van de Eerste Kamer door de CDA-fractie in de senaat als boek uitgebracht.

Delen:

Antje Beers over de profileringsdrang en rolvastheid van de Eerste Kamer - Mr. Online
Antje Beers

Wat was uw eerste reactie toen u hoorde dat uw scriptie in boekvorm werd uitgebracht?
“Dat is natuurlijk heel eervol! Extra bijzonder is dat het onder senatoren is verspreid voor intern gebruik. In mijn scriptie doe ik aanbevelingen om de rol van de Eerste Kamer beter te waarborgen. Aan het eind van de zittingsperiode gaat de Eerste Kamer het hebben over het Reglement van Orde, mijn aanbevelingen kunnen daarbij wellicht interessant en bruikbaar zijn.”

Welke gedragslijn hoort bij die rolvastheid?
“De rol is tweeledig. Enerzijds behelst zij politieke terughoudendheid, waarbij de Eerste Kamer het primaat van de Tweede Kamer respecteert. Anderzijds is het de rol om wetsvoorstellen te toetsen op kwaliteit, zoals op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Die rol is nergens vastgelegd, maar is naar mijn oordeel ongeschreven staatsrecht of een constitutionele conventie. Wie daarbuiten treedt, handelt dan inconstitutioneel.”

De Eerste Kamer wordt steeds politieker. We leven niet meer in 1848…
“Sinds de kabinetten-Rutte, waarbij geen vanzelfsprekende meerderheid in de Eerste Kamer was, profileert zij zich steeds politieker, al verschilt dat per partij en senator. Met dreigende tegenstemmen worden politieke deals afgedwongen en plenaire debatten lijken soms sterk op die in de Tweede Kamer. Ook schriftelijke vragen over politieke thema’s zonder wetsvoorstel passen in dat beeld, en het is nog veel breder zichtbaar, bijvoorbeeld bij moties.”

Welke bezwaren heeft u daartegen?
“Ten eerste de democratische legitimatie. De Eerste Kamer heeft een volledig vetorecht, maar wordt slechts indirect gekozen. Een politieke opstelling past niet bij dat beperkte mandaat. Ten tweede gaat het ten koste van de aandacht voor wetgevingskwaliteit, dit is juist haar meerwaarde. Ten derde past dit niet binnen de constitutionele cultuur. Ongeschreven regels worden steeds minder gevolgd en een senaat die buiten haar rol treedt, versterkt dat. De Eerste Kamer moet zich bij haar leest houden. Ten vierde zet zij zo haar bestaansrecht op het spel, omdat zij dan wordt gezien als blokkade in plaats van als waarborg voor goede wetgeving.”

Wat stelt u voor?
“Het begint bij de rolvastheid van senatoren zelf en het nemen van verantwoordelijkheid daarvoor. Maar aangezien dit onvoldoende blijkt om de rol te waarborgen, stel ik voor het Reglement van Orde aan te passen. Moties, schriftelijke vragen en interpellaties die niet over wetgevingskwaliteit gaan, moeten buiten de orde kunnen worden verklaard, met een gekwalificeerde meerderheid als correctie. Via een grondwetswijziging stel ik voor het enquêterecht van de Eerste Kamer af te schaffen en een terugzendrecht in te voeren, zonder dat het eindoordeel bij de Tweede Kamer ligt. Voor begrotingen, per definitie zeer politiek, pleit ik voor een suspensief veto. De Eerste Kamer kan een begroting dan niet verwerpen, maar wel met commentaar terugsturen naar de Tweede Kamer, die het laatste woord heeft. Tot slot moet de Eerste Kamer beter worden toegerust voor haar rol, bijvoorbeeld door een betere informatievoorziening en het vaker verrichten van gedegen uitvoeringstoetsen door ministeries.”

Waarom is zelfbinding niet genoeg?
“Nu dwingt geen regel het af. Eerder dit jaar bijvoorbeeld hield een senator bij een wetsvoorstel over biometrische gegevens van vreemdelingen een algemeen asielbetoog. Een collega-senator sprak haar aan, maar verder gebeurde er niks. Daarom moet de rol worden verankerd in het Reglement van Orde, concreet genoeg om de voorzitter te laten handhaven.”

Welk risico ziet u als de Eerste Kamer niet rolvast is?
“Een senaat die een doublure van de Tweede Kamer wordt, maakt zichzelf overbodig. In Zweden en Denemarken is de senaat om die reden afgeschaft. Terwijl de Eerste Kamer juist belangrijk is voor goede wetgeving.”

Hoe reageert politiek Den Haag op uw boek?
“Heel positief! Veel (oud-)politici willen de scriptie lezen. Ik hoor vaak dat dit broodnodig is, en zelfs dat politici met de aanbevelingen aan de slag willen.”

Iets anders: wat is uw guilty pleasure?
“Mijn weken zijn vol, dus in het weekend kijk ik gerust een hele dag series, bijvoorbeeld met vriendinnen met een overheerlijk borrelplankje erbij, of knuffel ik met mijn toypoedel Flip. Met een vriendin heb ik nu ook een bioscoopabonnement, soms zitten we er zelfs de hele dag. Heerlijk om even af te schakelen.”

Welk boek las u als laatst?
“De macht van mantra’s van Alex van Dongen, Lex Lemmers en Pieter Tops. Zij laten zien dat pleidooien in het drugsdebat voor legalisering van drugs of tegen het ontmoedigen van drugsgebruik vaak rusten op aannames die bij nader onderzoek niet deugen, met daarachter een flinke lobby van onder meer de tabaksindustrie en criminelen. Iedereen zou dit boek moeten lezen!”

Welke jurist verdient een compliment?
“Alle juristen die zich met ziel en zaligheid inzetten, met oog voor de mens en gedreven door een rechtsstatelijk ethos. In het bijzonder zij die de democratische rechtsstaat beschermen, en sociaal advocaten, voor wie politiek Den Haag mijns inziens te weinig oog heeft.”

Met wie zou u een nacht opgesloten in de senaat een goed gesprek willen voeren?
“Het liefst met een tafel vol wijze mensen die veel hebben betekend voor ons staatsbestel. Laatst sprak ik Herman Tjeenk Willink, van zulke gesprekken geniet ik enorm.”

Als ik het voor het zeggen had, dan…
“Zou ik koste wat het kost de fundamenten van de democratische rechtsstaat beschermen, want daarover maak ik me grote zorgen. De sociale advocatuur moet daarnaast veel meer steun krijgen, zodat ook wie minder te besteden heeft toegang heeft tot het recht. En ik zou veel meer inzetten op samenwerking in het algemeen belang. Politieke profileringsdrang gaat daar nu op ongekende wijze ten koste van.”

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven