Het is de tweede keer dat een advocaat van het kantoor van de landsadvocaat tuchtrechtelijke wordt veroordeeld in deze zaak: eerder kreeg zijn kantoorgenoot Reimer Veldhuis een (lichtere) waarschuwing.
De tuchtzaak tegen Heemskerk werd aangespannen door Stibbe-advocaat Daan Doorenbos die werd bijgestaan door zijn collega Tim de Greve en Dian Brouwer (advocaat bij Jahae Raymakers en bijzonder hoogleraar strafverdediging aan de Universiteit van Maastricht).
De zaak-Castor gaat over een fraude-onderzoek tegen de Brabantse vermogensbeheerder Box Consultants dat valselijk werd beschuldigd door een voormalige boekhouder. Via een heimelijke strafrechtelijke vordering heeft het Openbaar Ministerie gegevens gekregen van een provider. Tussen deze gegevens zaten ook e-mails die betrekking hadden op een opdracht aan een accountant.
Accountantsonderzoek
Op basis van de inhoud van deze e-mails ontstond bij het Openbaar Ministerie de indruk dat het verschoningsrecht door Doorenbos werd misbruikt. De advocaat had, zo bleek uit de e-mails, voorgesteld om een opdracht aan een accountant te laten verstrekken door advocaten van zijn kantoor in plaats van door één van de verdachten, zodat het accountantsonderzoek onder het verschoningsrecht zou vallen.
Het Openbaar Ministerie was van mening dat deze e-mails niet onder het verschoningsrecht vielen, heeft de e-mails met Heemskerk gedeeld en vroeg aan Heemskerk te adviseren over een mogelijke tuchtklacht tegen Doorenbos. Heemskerk nam kennis van deze e-mails en heeft advies verstrekt zonder op voorhand de advocaat van de verdachten om toestemming te vragen of de deken te raadplegen, stelt het hof vast.
Nadien is in verschillende gerechtelijke procedures onherroepelijk vast komen te staan dat de e-mails wel onder het verschoningsrecht vielen. Het hof is van oordeel dat Heemskerk de kernwaarde onafhankelijkheid heeft geschonden doordat hij de juridische opvatting van zijn cliënt heeft gevolgd dat de e-mails niet onder het verschoningsrecht vielen. Doordat hij het verschoningsrecht van Doorenbos niet heeft gerespecteerd zijn ook de kernwaarden integriteit en betamelijkheid geschonden.
Fundamenteel en essentieel karakter
Het hof rekent Heemskerk zijn handelwijze zwaar aan, “gelet op het fundamentele en essentiële karakter van het verschoningsrecht”, en acht in beginsel een schorsing een passende maatregel. “Maar rekening houdend met het betoonde inzicht van verweerder en gelet op alle omstandigheden van dit geval is echter een berisping passend en geboden.”
De Raad van Discipline verklaarde de klacht tegen Heemskerk eerder nog ongegrond. De klacht tegen het kantoor Pels Rijcken was niet-ontvankelijk.
Pels Rijcken erkent in een verklaring dat destijds een verkeerde afweging is gemaakt. “Dat is voor ons een harde les,” stelt het kantoor. “Zoals ook ter zitting aangegeven, zouden wij nu in een voorkomend geval eerst een standpunt van de deken inwinnen.”
Leerzaam en richtinggevend
Robert Sanders (advocaat bij De Clercq Advocaten en Notariaat en expert op het gebied van het advocatentuchtrecht) noemt de beslissing van het Hof “leerzaam en richtinggevend over een aantal tuchtrechtelijke implicaties van het verschoningsrecht”. De uitspraak doet hem denken aan overzichtsarresten van de Hoge Raad.
Deze beslissing is volgens Sanders niet alleen een algemene les maar beoogt ook speciale preventie ten aanzien van de betrokken advocaat. “Die krijgt een berisping, wat bij schending van minimaal een kernwaarde ook de ondergrens uit de maatregelcatalogus is,” stelt Sanders. “Opvallend is dat het hof lijkt te verwijzen naar drie kernwaarden (onafhankelijkheid, integriteit en betamelijkheid), maar alleen de eerste twee zijn wettelijke kernwaarden. Betamelijk gedrag is een onderdeel van de kernwaarde integriteit.”
Dat het een berisping is geworden en geen (voorwaardelijke) schorsing houdt grotendeels verband met het zelfinzicht dat de advocaat heeft getoond op zitting. “Inzien dat het anders had gemoeten (en dat laten blijken) kan leiden tot een lichtere maatregel,” legt Sanders uit. “Dat past toch wel bij het disciplinair karakter van het tuchtrecht. Het tuchtrecht is immers geen strafrecht en de tuchtrechter stelt vergelding dus niet voorop.”
Klip en klaar
Het Hof wijkt eigenlijk op slechts één onderdeel af van de Raad: de vraag of de advocaat kennis mocht nemen van vertrouwelijke informatie afkomstig van een andere advocaat. “Het Hof oordeelt, anders dan de Raad, dat het voor deze advocaat klip en klaar had moeten zijn dat het mogelijk ging om vertrouwelijke correspondentie,” licht Sanders toe. “De kernwaarde onafhankelijkheid dicteert vervolgens dat deze advocaat niet op de juridische opvatting van zijn cliënt had mogen varen. Anders dan de Raad stelt het Hof namelijk vast dat het allerminst was uitgesloten dat het advies en de daarin vervatte informatie openbaar zou worden. De cliënt was het Openbaar Ministerie en het Openbaar Ministerie is een bestuursorgaan dat rekening moet houden met de Wet Open Overheid (WOO). Dat lijkt ook voor de advocatuur als geheel een belangrijke boodschap van het Hof.”
Op de vraag of deze beslissing consequenties moet hebben voor (het landsadvocaatschap van) Pels Rijcken, antwoordt Sanders: “Deze beslissing gaat niet over de landsadvocaat zelf, maar om zijn kantoorgenoot. Bij de waarschuwing die in dezelfde kwestie aan de landsadvocaat werd opgelegd heb ik eerder al opgemerkt dat het vooral aan de cliënt van die landsadvocaat is om daar wat van de vinden, omdat die cliënt, de Staat der Nederlanden, dat predicaat van huisadvocaat heeft uitgereikt. Die cliënt zal dus zelf een oordeel moeten vormen over een door de landsadvocaat ingeschakelde kantoorgenoot.”
