Wat dacht u toen u voor het eerst zelf een toga aantrok?
Ik trok voor het eerst zelf een toga aan in 2008. Toen was ik zittingsgriffier bij de Centrale Raad van Beroep. Een hele leerzame bijbaan naast mijn rechtenstudie. En hoewel ik dus al een paar jaar gewend was om een toga te dragen, voelde het toch heel anders toen ik voor het eerst als rechter een toga aan had. Dat was op donderdag 10 oktober 2019. Die dag zal ik nooit vergeten. Ik was pas net een maand in opleiding tot rechter. Het was de eerste keer dat ik als voorzitter van de meervoudige kamer een strafzaak behandelde. In zo’n meervoudige kamer zitten drie strafrechters. Ik zat er dus gelukkig niet alleen. Een van de andere rechters was mijn opleider. Ik vond het bijzonder spannend en dacht de hele tijd: “Gaat me dit wel lukken?” De zenuwen gierden door mijn lijf. Het strafrecht was toen voor mij volledig nieuw en ik had zelf nog nooit een verdachte ondervraagd. Aan het eind van de rit was ik niet alleen trots dat het me gelukt was, maar is ook mijn liefde voor het strafrecht ontstaan. Wat een waanzinnig boeiend rechtsgebied is dit zeg. En daar mag ik onderdeel van uitmaken.
Wat is het meest verrassende dat u sinds uw start als strafrechter hebt meegemaakt in de rechtszaal?
Dat zijn toch wel de zaken waarin een verdachte gaandeweg het onderzoek zijn proceshouding wijzigt (zwijgt hij, ontkent hij of komt hij met een alternatieve verklaring). En dat zijn er niet zoveel. Dus als het een keer wel gebeurt, dan vind ik dat verrassend. Twee jaar geleden was ik voorzitter van een grote strafzaak. Ik was vanaf het begin bij die zaak betrokken en zag het strafdossier dus ook elke keer groeien. De verdachte ontkende eerst in alle toonaarden dat hij betrokken was bij de dood van een man. Na elke verklaring van de verdachte deed de politie aanvullend onderzoek. Dat onderzoek duurde lang en leverde steeds meer aanwijzingen op dat de verdachte er toch wel wat mee te maken had. En zo gaandeweg begon de verdachte steeds meer te bekennen. Pas dan kun je eigenlijk goed met een verdachte in gesprek. Waarom eerst ontkennen en daarna bekennen? En wat waren nou zijn redenen om iemand te doden?
Wat leuk dat u als strafrechter een laagdrempelige videoserie op LinkedIn heeft, en iedereen raak mag vragen. Wat is de meest verrassende vraag die jullie tot nu toe ontvangen hebben?
Dat is ook precies de missie die mijn collega Yolande en ik hebben. De Rechtspraak toegankelijk maken, in normale taal uitleggen wat wij doen en mensen om input vragen. We hebben veel leuke vragen ontvangen. De meest verrassende tot nu toe vind ik toch wel: “Waar komt de term ‘politierechter’ vandaan?” Eigenlijk vanwege de eenvoud. Deze term is voor Yolande en mij zo vanzelfsprekend dat we eigenlijk nooit hebben nagedacht over de betekenis. We zijn naar aanleiding van deze vraag in de oorsprong van deze term gedoken en geven hier in een van onze video’s antwoord op.
Heeft u weleens moeten lachen tijdens een zitting, terwijl u natuurlijk uw gezicht in de plooi moest houden?
Absoluut. Sommige zaken lenen zich er zeker voor om een grapje te maken. Of te lachen om wat een verdachte zegt. Dus ik hoef echt niet altijd mijn gezicht in de plooi te houden. Gelukkig maar, want ik heb een sterke mimiek in mijn gezicht. Als strafrechter zie ik zo ontzettend veel verdachten tegenover me. En daar zitten ook mensen tussen die positief in het leven staan, hoe erg het ook tegenzit. Ik herinner me nog een kleine strafzaak van een man die al een behoorlijk strafblad had. Ik zei toen tegen hem: “Er staat wel veel op uw strafblad, meneer.” Waarop hij reageerde met: “Er staat ook een hoop niet op hoor.” Ik vond dat geestig.
Kunt u een zaak na afloop makkelijk loslaten, of neemt u het soms mee naar huis?
Deze vraag kregen Yolande en ik ook ingestuurd. Ik kan zeggen dat deze in onze videoreeks voorbij komt, dus wil je het antwoord weten, houd dan vooral mijn LinkedIn in de gaten.
Wat is een misverstand over rechters dat u graag uit de wereld zou helpen?
Dat rechters activistisch zijn. De laatste tijd lees ik veel reacties vanuit de politiek over rechters. Denk aan de Kamervragen over het interview van NRC met een asielrechter. In die vragen werd de rechter politiek activisme verweten en werd haar onpartijdigheid in twijfel getrokken. En rechters zouden een activistische focus hebben. Dit is allemaal – en bij herhaling – gezegd. Ik vind dat zorgelijk. In een rechtstaat als Nederland is het immers de taak van de rechter om wetten en mensenrechtenverdragen toe te passen. Wetten die de politiek zelf in het verleden heeft vastgesteld. Laten we elkaar als staatsmachten vooral opzoeken en in gesprek gaan in plaats van dit soort uitspraken te doen.
Als er een videoserie was ‘Vraag het de rechtenstudent’. Welke vraag zou u dan graag willen stellen?
Als ik zitting heb als politierechter, dan komen er regelmatig studenten van de Leidse Universiteit kijken. Ik ga dan tussen de zaken door met hen in gesprek. En ik vraag altijd of de zitting ook is zoals zij hadden verwacht. Het antwoord is eigenlijk altijd ‘nee’. De praktijk is zo anders dan die dikke studieboeken. In de zittingszaal komen die boeken als het ware tot leven. Daarom kan ik niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is om als rechtenstudent op een zitting te komen kijken. In de rechtbank Den Haag bieden we daar volop gelegenheid voor.
Wil jij ook een keer komen kijken? Bijna alle zittingen zijn openbaar. Groepen kleiner dan 5 personen kunnen gewoon binnen komen en zich melden bij de bode. Kom je met een grotere groep? Neem dan contact op met de afdeling Communicatie & Voorlichting van mijn rechtbank.
Krijg je geen genoeg van deze verhalen? Volg Jim Waasdorp en Yolande Wijnnobel op LinkedIn. Bekijk niet alleen hun video’s, maar stel ze zelf ook een vraag! ‘Vraag het de strafrechter’
