Verschoningsrecht ter discussie: ‘Laat je niet door fraudeurs voor het karretje spannen’

Delen:

bijgewoond verschoningsrechtSinds officier van justitie Vincent Leenders in een interview met het Financieele Dagblad op 19 juni 2015 het verschoningsrecht van advocaten en notarissen ter discussie stelde, staat het onderwerp hoog op de agenda van deze juridische beroepsbeoefenaren. Ze beschouwen de confidentialiteit als een fundamenteel rechtsbeginsel voor de beroepsgroep. Welke cliënt zou hen immers in vertrouwen nemen als hij niet zeker wist dat de beroepsbeoefenaar de informatie niet doorvertelt aan, bijvoorbeeld, het Openbaar Ministerie? Die de dossiers vervolgens gebruikt om frauderende cliënten aan te pakken.

En dus werd Vincent Leenders na zijn uitlatingen de kop van Jut van de advocatuur en het notariaat. Goed idee daarom van de Utrechtse studieverenigingen Vevanos, Ad Informandum en het Molengraaff Dispuut op vrijdag 20 mei een discussiemiddag te houden over het verschoningsrecht van advocaten en notarissen.

Leenders, die inmiddels plaatsvervangend hoofdofficier van het Functioneel Parket is geworden, zei in 2015 “Het verkeerde uitgangspunt van de Nederlandse Orde van Advocaten is dat alles wat een advocaat doet, onder het verschoningsrecht valt.” In Utrecht nuanceerde Leenders zijn uitspraken in het FD enigszins (“Wij willen vooral debat”), maar de hoofdboodschap bleef overeind: “In de meerderheid van dossiers zit het goed,” begon hij. “Maar wat doe je met de uitzonderingen? Wat doe je als blijkt dat de advocaat of notaris zich voor het karretje heeft laten spannen door fraudeurs? Daar bespeur ik een defensieve houding bij de beroepsgroepen, en dat vind ik jammer.”

Strafpleiters hoeven overigens niet bang te zijn. Het gaat het OM meer om de in bedrijfsrecht gespecialiseerde geheimhouders die vennootschappen oprichten en financieringen opzetten die worden gebruikt voor belastingfraude en ander gesjoemel. “In die fase belemmert het verschoningsrecht de waarheidsvinding. Die puzzelstukjes hebben we soms nodig voor het bewijs.” Als de fraudeur zaken doet met verschillende adviseurs, weet de juridisch adviseur vaak niet hij meewerkt aan zwendel, vervolgde Leenders. “Als wij dan een vermoeden van fraude hebben, roepen de notaris en de advocaat te snel: ‘verschoningsrecht’. Ik zou als notaris en advocaat juist boos zijn als ik misbruikt werd bij fraude. Wij willen hun juist helpen. Maar helaas wordt ons uitgangspunt niet breed gedeeld in de beroepsgroep.”

Bij de geheimhouders zelf viel Leenders’ pleidooi in 2015 al verkeerd, en dat is nog steeds zo. “Het OM wil dat wij hun de hooiberg geven, en dan zoeken zij wel naar de speld,” zei KNB-woordvoerder Nora van Oostrom, die zich eraan stoort dat Leenders de term ‘doorgeschoten geheimhoudingsplicht’ in de mond heeft genomen. Ze wees naar het standpunt van de Hoge Raad die in het arrest Ogem/Notaris Maas heeft geoordeeld dat het belang van waarheidsvinding moet wijken voor het belang van de cliënt zich vrij te kunnen uiten.

Een notaris die het OM een handje helpt, loopt trouwens grote kans een douw te krijgen van tuchtrechter, zei Van Oostrom. Bovendien zijn er al bressen geslagen in het notarieel verschoningsrecht, stelde ze. De notaris kan zich er bijvoorbeeld niet op beroepen tegenover het Bureau Financieel Toezicht (BFT). Ze voegde er fijntjes aan toe dat notarissen de grootste melders zijn voor de Wet Financieel Toezicht, om te eindigen met een echte jijbak: “Het OM doet volgens de directeur van het BFT sowieso veel te weinig met meldingen.”

Ook advocaat Nico Meijering (Meijering, Van Kleef, Ficq en Van der Werf Advocaten) zit niet te wachten op doorbreking van geheimhouding. “Alleen de geheimhouder zelf kan bepalen of iets onder het verschoningsrecht valt,” vindt hij. “Als we zelf voor rechter gaan spelen, geeft de cliënt de informatie niet langer.” Hij verwees naar artikel 272 van het Wetboek van Strafrecht waar schending van de geheimhoudingsplicht strafbaar wordt gesteld. De advocaat of notaris die overweegt zijn geheimhouding te schenden zit tussen drie vuren: het Openbaar Ministerie dat de informatie eist, de tuchtrechter die dat verbiedt, en de strafrechter die hem mogelijk bestraft. Maar, verzekerde Meijering, als hij een noodsituatie kan voorkomen zal hij niet aarzelen. Een verdachte die hem vertelt dat hij een aanslag gaat plegen, zal te horen krijgen: sodemieter op, ik ga met de deken contact opnemen.”

Zo’n bijeenkomst kan uiteraard niet zonder rechtsfilosofische duiding, in dit geval door Hendrik Kaptein. Hij is als rechtsfilosoof verbonden aan de Universiteit Leiden en heeft veel publicaties over ethiek van juristen op zijn naam staan. Van hem hoeven de juristen niet veel steun te verwachten bij het overeind houden van hun verschoningsrecht. Kaptein begon genuanceerd met “Het vertrouwensberoep kan niet zonder confidentialiteit” maar ging later over op een repertoire van licht provocerend stellingen die de beroepsmoraal van juristen in twijfel trekken. Hij parafraseerde de Amerikaanse rechtsfilosoof David Luban (Harvard) met “Het wezen en tegelijkertijd het kernprobleem van het vak van advocaat is de partijdigheid, waardoor de advocaat de handlanger van zijn cliënt kan worden.” Advocaten weten dingen die de wederpartij in bewijsnood niet weet, waardoor de advocaat in conflict kan komen met de waarheidsplicht van artikel 21 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De Britse juridische denker Jeremy Bentham noemde advocaten zelfs ‘the scum of the earth’, omdat ze door het verbergen van feiten obstructie binnen het rechtsbedrijf plegen. Bentham had ook een oplossing: zoek in het civiele proces niet naar de juridische, maar naar de historische waarheid. Gooi de regels ‘Wie stelt moet bewijzen’ en ‘Wie zwijgt stemt toe’ in de prullenbak en richt het civiele proces, net als in het strafrecht, in als inquisitoir systeem waarin de waarheidsvinding centraal staat. “Daarmee is de confidentialiteit in het civiele recht feitelijk afgeschaft,” verduidelijkte Kaptein.

Maar dat was vloeken in de kerk.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Scroll naar boven