U was al te horen in de podcast ‘Goliath’, en nu bent u te zien in de serie die daar een uitvloeisel van is. Wat maakte dat u ‘ja’ zei toen u werd benaderd voor Goliath?
“Journalist Annette van Soest en ik konden voor Human die podcast maken om te onderzoeken of het echt wel zo is dat ieder voor de wet gelijk is, of de kleine David ooit kan winnen van de grote Goliath. Dat de rechtsstaat inderdaad kansen geeft wil ik via de tv ook aan een breder publiek laten zien. Om een andere wereld te laten zien dan die van de politiek, een wereld waarin er wel echt naar je wordt geluisterd, al betekent dat niet dat je altijd wint.”
In Goliath gaat het over rechtszaken van burgers die het opnemen tegen machtige tegenpartijen, zoals David tegen Goliath. Heeft het meewerken aan Goliath uw blik op justitiabelen veranderd?
“Niet echt. Maar het heeft me er wel van doordrongen hoe verschillend de Davids zijn. Sommigen blijven heel koel en zakelijk naar hun zaak kijken; anderen zijn daarvoor te radeloos of boos. Er zijn er van wie je onmiddellijk gelooft dat hun onrecht is aangedaan en anderen staan op het eerste gezicht eigenlijk niet voor een sympathieke zaak. En andersom: soms snap ik Goliath heel goed en soms helemaal niet.”
Welke zaak in Goliath heeft het meeste indruk op u gemaakt?
“Ik noem er twee. De eerste is een zaak over discriminatie door een bank. Vanwege een Arabische naam werd overgegaan tot ongerechtvaardigde blokkering van betalingen. Dat is een pervers effect van de bijzonder kwalijke – ook door de Nederlandse Juristenvereniging tijdens het jaarcongres afgelopen week besproken – antiwitwasregelgeving. De andere zaak ging over een jongen die geen urgentieverklaring kreeg voor een sociale huurwoning in Amsterdam. De rechter keek niet alleen naar de terecht strenge regels, maar luisterde naar het volledige verhaal van de jongen: na voortdurende overplaatsingen in de jeugdzorg door de overheid woonde hij te kort in Amsterdam voor een urgentieverklaring. En wat ik heel sterk vond van de gemeente: Goliath aanvaardde haar verlies.”
Vorig jaar verscheen van uw hand ‘De onvoltooide rechtsstaat’, waarin u de ontwikkeling van twee eeuwen rechtsstaat in Nederland schetst. Lang niet alle burgers hebben vertrouwen meer in de rechtsstaat (denk bijvoorbeeld aan ‘Groningen’ en aan de Toeslagenaffaire). Geldt dat ook voor degenen die hoofdpersoon zijn in Goliath?
“Er zijn er zeker die weinig vertrouwen in de rechtsstaat hebben. De Oekraïense arbeidsmigrant die werd uitgebuit, rekende nergens op, zoals de meeste van zijn collega’s. Die procederen ook zelden. De hoofdpersonen in Goliath procederen wel en hebben dus een minimum aan vertrouwen.”
Heeft u veel reacties gekregen nadat de eerste aflevering op tv te zien was?
“Ja. En alleen maar leuke. Er waren ook nogal wat juristen die het mooi vonden dat zo een ‘Kijk op het Recht’ wordt geboden.”
U ging een jaar geleden met pensioen. Mist u het werk bij de Hoge Raad?
“Ja en nee. Ik heb genoten van de soms intense debatten met mijn collega’s, waardoor we dan bijdroegen aan de rechtsontwikkeling. Maar ik beleef nu veel vreugde aan mijn gesprekken naar aanleiding van De onvoltooide rechtsstaat, met burgemeesters en politiemensen, juristen en niet-juristen over de overgangstijd waarin de rechtsstaat zich nu bevindt. En natuurlijk ook aan Goliath.”
Wie of wat is uw bron van inspiratie?
“Ik ben diep onder de indruk van Benjamin Constant, een van de grondleggers van het rechtsstatelijk denken. Hij schreef in 1806: ‘Het volk dat almachtig is, is even gevaarlijk als, of gevaarlijker dan een tiran.’ En: ‘Voor mij is niet van belang dat mijn persoonlijke rechten niet kunnen worden geschonden door één macht [de executieve] zonder goedkeuring van een andere macht [de wetgever], maar dat deze schending aan alle machten moet worden verboden.” Maar ik word ook geïnspireerd door Martijn: een man die mij ongeveer maandelijks over zijn blik op de wereld vertelt, jaren nadat hij uit de tbs is ontslagen.”
Welke jurist verdient wat u betreft een compliment?
“Murat Arslan. Dat is een rechter die inmiddels zijn tiende jaar in de gevangenis in Turkije uitzit. Hij is samen met duizenden rechters en aanklagers in oktober 2016 in hechtenis genomen en gearresteerd. Door hem als laatste voorzitter van de onafhankelijke rechtersvereniging YARSAV en ontvanger van de Václav Havel Human Rights Prize nog steeds gevangen te houden op grond van een onzinnige beschuldiging van terrorisme, wordt de rechterlijke macht in Turkije geïntimideerd. Met zijn onverzettelijke houding is hij een held.”
Welk boek las u het laatst?
“Blijf in leven, van mijn neef Ian Buruma. Prachtboek over het dagelijks leven in Berlijn in de periode 1939-1945 vanuit het perspectief van allerlei mensen die leefden in ongewone en veranderende tijden. Zagen ze wel wat er om hen heen gebeurde? Somber stemmend. Maar om nog ergens hoop aan te ontlenen nog een keer Benjamin Constant: ‘Zolang eerlijke processen plaatsvinden zullen gerechtshoven obstakels opwerpen op het pad van de despoot, met meer of minder ruimhartigheid maar steeds met het effect dat er beperkingen zijn aan de tirannie.’”
Als u het voor het zeggen had, dan…?
“Op het vlak van de wetgeving zou ik zorgen voor meer scharrelruimte voor ambtenaren, opdat ze serieus kunnen luisteren en handelen naar wat de justitiabelen hen zeggen. Op het vlak van de individuele rechtsbescherming zou ik rechterlijke strengheid willen mogelijk maken in zaken die er niet echt toe doen (kansloze verzoeken en verzoeken die een nauwelijks serieus te nemen belang betreffen) teneinde meer tijd te kunnen besteden aan zaken die er wel toe doen. Van dat laatste type zaken één voorbeeld. Er waren op oudejaarsdag 2025 51.790 asielzoekers uit niet-veilige landen van wie meer dan de helft vijftien maanden op een beslissing wachtte. Voor die categorie gold in 2024 nog een inwilligingspercentage van 69 procent. Omdat de minister voorrang geeft aan tijdig beslissen op nieuwe instroom na inwerkingtreding van het Asiel- en Migratiepact, moeten ze – zoals de Algemene Rekenkamer rapporteert – volgens de IND nog vijf jaar en volgens PwC nog meer dan elf jaar wachten. Dit betekent dat er duizenden mensen voor wie het leven toch al op de kop staat, geen kans krijgen hier een nieuw leven op te bouwen en Nederland te voorzien van de hulp waarvoor anders arbeidsmigranten worden aangetrokken. Dat zou ik niet laten gebeuren.”
Goliath is nu gratis te streamen bij HUMAN op NPO Start: https://npo.nl/start/serie/goliath/afleveringen
