Nieuws

Brenninkmeijer: “Grondwet zo dood als een pier”

Alex Brenninkmeijer“In Nederland vinden we dat wij alles zo goed doen. Maar rechtsstatelijk gezien is dat helemaal niet zo.” Afgelopen maandag hield voormalig Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer – naast lid van de Europese Rekenkamer ook hoogleraar Institutionele aspecten van de rechtsstaat aan de Universiteit Utrecht – zijn oratie met de titel Stresstest rechtsstaat Nederland. Brenninkmeijer is behoorlijk stellig: “Onder politici heerst onwetendheid. Ze begrijpen de constitutionele verhoudingen niet. En wat democratie echt betekent.” Onze Grondwet vindt Brenninkmeijer “zo dood als een pier”.

Hij is altijd gefascineerd geweest door het onderwerp rechtsstaat. In 1987 promoveerde hij bij Ernst Hirsch Ballin, de latere minister van Justitie, op dit onderwerp. In een toelichting op zijn oratie zegt Brenninkmeijer: “Waar die fascinatie vandaan komt? Grappige vraag eigenlijk. Ik denk dat ik fundamenteel voor vrijheid ben. Die van mijzelf, en die van anderen.”

In zijn oratie onderwerpt Brenninkmeijer Nederland aan een ‘stresstest’ met als centrale vraag: hoe is het gesteld met onze rechtsstaat? Kent ons democratische systeem voldoende waarborgen om onze rechtsstatelijke waarden voldoende en tijdig te beschermen? Brenninkmeijers conclusie luidt dat Nederland de stresstest niet doorstaat en zijn advies liegt er niet om: “Voer de constitutionele toetsing in en schaf de Eerste Kamer af. De rol van de Eerste Kamer wordt toch steeds onduidelijker.”

Rechtsstatelijke vraagstukken raken volgens Brenninkmeijer zowel wetgeving, uitvoering als rechtspraak. Doet zich in een van de drie pijlers van de trias politica een schending voor, dan kunnen de andere pijlers in beginsel tijdig zo’n schending repareren. Brenninkmeijer noemt echter tal van voorbeelden waaruit blijkt dat dit systeem lang niet altijd werkt: “Door de uitvoerende macht worden bijvoorbeeld regelmatig rechtsstatelijke waarden geschonden. In de meeste gevallen wordt dit tijdig gerepareerd door de rechter, of de Nationale Ombudsman, maar niet altijd. Neem de gaswinning in Groningen. De politiek heeft hier vanaf het begin met haar neus bovenop gestaan en toch bleek het mogelijk dat er uiteindelijk een zeer gevaarlijke situatie ontstond, die nog lang zal voortduren. Er was zelfs een Onderzoeksraad voor nodig om vast te stellen dat er fouten zijn gemaakt.”

Nederland wordt in Europa een buitenbeentje genoemd, vanwege het ontbreken van een constitutioneel toetsingsrecht – het mogen toetsen van wetten aan de Grondwet. Begin 2015 werd een initiatief-wetsvoorstel hiertoe nog afgeschoten. Brenninkmeijer kan hier weinig waardering voor vinden. “Als je wetten niet aan de Grondwet mag toetsen, en je ziet daarnaast dat er maar zelden een rechtszaak over de Grondwet zelf gaat, dan is onze Grondwet dus zo dood als een pier.”

Brenninkmeijer waarschuwt voor het zogenoemde primaat van de politiek: “In Nederland gaat – zo zeggen politici – de politiek voor, terwijl het begrip democratische rechtsstaat toch echt uit twee woorden bestaat. Er moet een dynamisch evenwicht tussen de twee zijn. Natuurlijk is de democratie belangrijk, maar ook de grenzen van de rechtsstaat moeten altijd in acht worden genomen.”

Als voorbeeld van het primaat van de politiek noemt Brenninkmeijer ‘politieke opportuniteit’. “Veel wetgeving vindt zijn oorsprong direct in regeerakkoorden. Via positieve uitruil weet een van de regeringspartijen zich te verzekeren van een meerderheid in de Tweede Kamer. Politieke opportuniteit heeft dan bepaald of een wetsvoorstel een meerderheid van 50% plus één stem behaalde.”

Ook heerst volgens Brenninkmeijer in Nederland politieke onwetendheid: “Veel politici begrijpen de constitutionele verhoudingen niet. Ze weten niet wat een democratie echt betekent, namelijk méér dan 50% plus één. Daarnaast merk ik dat wetten zo complex zijn dat politici de inhoud niet goed begrijpen. In mijn tijd als Nationale Ombudsman bleek dat uit onderzoek onder deskundigen.”

In wetgevingstrajecten gaat het op meerdere fronten mis. “Adviezen van de Raad van State worden gewoon genegeerd. Ook dat is heel Nederlands. Er heerst te veel een mentaliteit van ‘Wij vinden het gewoon anders.” Terwijl de Tweede Kamer een wetsontwerp altijd terug zou moeten sturen als de regering niet beargumenteert waarom het advies van de Raad van State niet gedeeld wordt. Soms is het zelfs zo dat wetsontwerpen worden veranderd nádat de Raad van State er al over geadviseerd heeft. Die nieuwe ontwerpen komen dan dus helemaal niet meer langs de RvS.”

Brenninkmeijer heeft zich altijd al kritisch opgesteld over de conditie van onze democratische rechtsstaat, maar voelde zich lange tijd roepende in de woestijn. Nu hij lid is van de Europese Rekenkamer merkt hij met hoeveel verbazing ook andere Europese landen naar de Nederlandse politiek kijken. Zo sprak Brenninkmeijer laatst een Duitse rechter die niet kon begrijpen hoe de rechter in Nederland met het vreemdelingenrecht omgaat. “Zo kijkt Europa dus naar ons”, zegt Brenninkmeijer, “Maar je moest eens weten hoeveel moeite het me kost om in Nederland over het voetlicht te brengen dat sommige zaken helemaal niet goed gaan.”

Als een groot gevaar voor onze rechtsstaat noemt Brenninkmeijer nog de manier waarop er in de politiek over minderheden wordt gesproken. “Je merkt dat de uitspraken van Wilders, vooral zijn ‘minder minder-uitspraak’, doorwerken in de politiek en daarbuiten. Andere politieke partijen hadden daar veel strenger tegen op moeten treden. Kijk naar hoe het er nu bij de politie aan toegaat. Volgens korpschef Bouwman wordt van dag tot dag  onder collega’s gediscrimineerd. Zullen diezelfde politieagenten op straat dan net zoveel bescherming bieden aan minderheden als aan de meerderheid?”

Wilt u geen belangrijk juridisch nieuws meer missen?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Over de auteur

redactie Mr.

redactie Mr.

23 reacties

Klik hier om een reactie achter te laten

  • Naar mijn mening is de huidige situatie zo dat wetten en regelingen als middel alle doelen moeten heiligen.
    De doelen worden bepaald door de neoliberale ideologie en dat betekent dat deze wetten en regelingen moeten bijdragen aan rendement en winstvorming voor degene die daar belang bij hebben ( de gewone bevolking uitgesloten)
    Winsten privatiseren,kosten en lasten nationaliseren.(bij dat laatste speelt het gewone volk dus wel ene heel actieve rol: betalen!)

    Opvallend is ook dat vanuit de eurofiel neoliberale hoek het referendum, zeker het bindend referendum wordt afgewezen.
    volksinspraak is bij hen niet langer aan de orde

    De Eerste Kamer in huidige vorm is het verlengstuk van de partijinteelt en dient derhalve de kabinetspartijen+ aanhang om hun wetten en regelingen er door te jassen ook al zijn deze puur in het nadeel van de bevolking.De controle is dan weg, mede doordat de senatoren ook nog eens het verlengde zijn van hun werkgevers als grote bedrijven en instituten (belangenverstrengelingen)
    Dat maakt de Eerste Kamer corrupt.
    Daar staat tegenover dat de Eerste Kamer ons ook zou kunnen redden van bizarre wetten en regelingen die met adviezen(adviezen zijn altijd vrijblijvend)niet te stoppen zijn.
    Tenminste als de senatoren onafhankelijk zijn.(…)

    Tja..en die aanpakkende politie is natuurlijk bij Asscheriaans beleid meteen een verdachte..

  • Nederland mist Constitutioneel Hof !

    Organisaties als het Internationaal Gerechtshof, het Internationaal Strafhof, het Joegoslavië-tribunaal en de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) zijn allemaal in EU-lidstaat Nederland gevestigd.

    Echter Nederland heeft geen Constitutioneel Hof. Overige EU-lidstaten, behoudens Finland, wel. Een constitutioneel of grondwettelijk hof is een centraal rechtscollege dat uitspraken doet over de grondwettelijkheid van de wetten of andere wet krachtige normen en verdragen

    De Nederland wetgever heeft de handen haar rechters achter hun rug vastgebonden via art 120 Grondwet. Artikel 120 van de Grondwet bepaalt dat de rechter niet mag beoordelen of wetten en verdragen in strijd zijn met de Grondwet. Feitelijk is dit een uitholling van de waarborgnorm van een Grondwet. Immers de Nederlandse Grondwet bevat bijzondere waarborgen die de wet niet heeft. Een grondwetswijziging ligt derhalve in de rede zodat ook in Nederland het niet (meer) mogelijk is dat een wet de grondwet terzijde kan schuiven.

    Nu de Nederlandse rechters de Wet niet mogen beoordelen, ook niet als zij de wet stom of krom vinden, (zij mogen slechts binnen de Wet rechtspreken ) ligt een grondwetswijziging in de rede.

    Duitsland regelt via artikel 93 van de Duitse Grondwet de taken en de reikwijdte van het in 1951 opgerichte en in Karlsruhe gevestigde Duits Constitutioneel Hof. (Bundesverfassungsgericht) .

  • Wat zou het geweldig zijn als wij in Nederland het genoegen zouden hebben politici te hebben met echte kennis van wet en regelgeving in plaats van zelfingenomenheid ter zake hetgeen “de” Nederlander nodig heeft. Ik ben bijzonder gelukkig met de opvattingen van Brenninkmeijer en zou wensen, dat het kennisnemen van diens oratie c.a. verplichte kost moet worden voor alle leden van het kabinet en het parlement zodat zij nu eindelijk eens komen met maatregelen en wetten waar de man in de straat mee uit de voeten kan zodat die man kan worden geduid als de gelukkige Nederlander, die kan eisen, dat de wet aan de grondwet wordt getoetst. Prof.Brenninkmeijer Proficiat !.

    • Het lijkt mij een misvatting dat het kabinet dat al niet weet. Minstens vanaf de kabinetten Balkenende wordt er slechts voorpagina-beleid gepleegd. De daarbij behorende flits wetgeving kan het tijdsverlies niet lijden. En zolang zij, redelijk ongestoord, hun gang kunnen gaan zal een kabinet, en zeker het huidige niet, daar ook maar iets aan veranderen.

  • Prof.Brenninkmijer verdiend wat mij betreft een lintje voor zijn lef en inzet voor fundamentele mensenrechten voor uitgestotenen in de onrechtstaat met een volstrekt niet bereikbaar rechtssysteem waar alleen de advocaten orde het exclusieve recht op heelt! Dat de orde het recht voor zich zelf houd en gebruikt voor doeleinden welke alleen hun en bepaalde clientèle zeer goed uit komen werd dan van zelf normaal! En de politiek komt daar niet van uit zijn doornroosjes slaap.

  • De Universiteit in Utrecht mag worden gecomplimenteerd met de benoeming van de afgetreden – inderdaad onafhankelijke – Nationale Ombudsman tot hoogleraar Institutionele aspecten van de rechtsstaat. Niet in de laatste plaats vanwege zijn daadwerkelijk genomen vrijheid om zijn mening te publiceren in het Nederlands Juristen Blad over de evolutie van onze democratische drie onafhankelijke staatsmachten (Montesquieu) tot een (partij) politieke staatsmacht (http://njb.nl/blog/import/unitas-politica.9232.lynkx ).

    Het primaat en/of de soevereiniteit dat politieke partijvertegenwoordigers graag zouden willen bezitten, blijft in een werkelijke democratische rechtsstaat toebehoren aan de burgers.
    Dit impliceert dat burgers in een werkelijk democratische rechtsstaat daadwerkelijk door een “levende” Grondwet (door onafhankelijke Constitutionele rechters) worden beschermd tegen willekeur die pleegt te ontstaan als neven verschijnsel bij de evolutie van asymmetrische machtsverhoudingen.

  • Ik moet erkennen dat niet iedereen de ogen sluit voor de feiten.

    Met dank aan Dhr Brenninkmeijer, vanaf pagina 69 van de bijgevoegde link op http://zondercensuur.blogspot.com staat alle duidelijk omschreven waarom de grondwet niet legaal is en de wetten die na 13 mei 1940 zijn gemaakt ongeldig zijn als ook het verdrag op 5 september 1944 in London voor het oprichten van hen monetair systeem zoals we dit nu kennen. Als wetten niet bekrachtigd worden door de koning, zijn ze niet rechtsgeldig. Het testament van Leopold III is nooit bekrachtigd geweest, tot nu, want dit gaat nu wel gebeuren. Waardoor alle verdragen getoetst moeten worden aan de grondwet van België.

  • Een fantastisch artikel volledig in de lijn van onze politieke beweging Wil Nu.
    Er is veel mis binnen onze rechtstaat, een voorbeeld is als ik kijk naar het schenden van art. 6 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en wel lid 3:
    “c. zich zelf te verdedigen of daarbij de bijstand te hebben van een raadsman naar eigen keuze of, indien hij niet over voldoende middelen beschikt om een raadsman te bekostigen, kosteloos door een toegevoegd advocaat te kunnen worden bijgestaan, indien de belangen van een behoorlijke rechtspleging dit eisen.”
    Daarnaast staat in de grondwet artikel 94: “Voorrang internationale rechtsorde boven nationale wet”
    Duidelijk is dat het grootste probleem is dat wij geen constitioneel hof hebben.
    Daardoor ontstaat er veel onrecht binnen onze samenleving. Op 6 juni start de Bevrijdings Parade, om uiteindelijk onze vrijheid af te dwingen. De eerste in Groningen en na alle provincies bezocht te hebben de laatste op 5 mei 2016 in Amsterdam.
    Met prof. Brenninkmeijer ben ik het eens, dat er veel mis is binnen onze rechtstaat.
    Wij hopen dat velen zich zullen aansluiten bij de parades, om duidelijk te maken dat het anders kan en moet. Ons mooie land verdient beter!!
    Kijk voor informatie op: http://www.wilnu.nu of kijk op ons facebook pagina en binnenkort op: http://www.bevrijdingsparade.nl

  • Gefeliciteerd Hr.Brenninkmeyer!!! mensen zoals u hebben we nodig in onze regering!! dan zou het ook beter gaan met de aow ers, die hebben van het ned. volk het meest in moeten leveren!!! zij die na de oorlog hard gewerkt hebben om ned. weer te maken zoals die nu is!! en wat krijgen we nu?? stank voor dank!! aow waar we zelf voor gewerkt hebben, wordt zomaar van je gestolen!!! dit is onrecht !!!

  • Brenninkmeijer heeft al een lintje, op dit moment is er een een voormalig advocaat in hongerstaking gegaan! U kunt daar voor de website van – vrouwejustitiainverval – eens bezoeken daar kunt een noodoproep van een klokkenluider, voormalig advocaat vinden. Zij heeft geweigerd de advocaten eed aan haar laars te lappen en niet mee willen werken aan het organiseren van criminaliteit, daarvoor moet zij nu zwaar bloeden. Het is helemaal uit de klauw gelopen in onze niet erkende grondrechten en de bescherming daar van.

  • Veel mensen, en dus helaas ook politici, denken dat democratie betekent dat de meerderheid zijn zin krijgt. Democratie is echter vooral ook rekening houden met de mening van de minderheid.
    Anders wordt het een dictatuur van de meerderheid.
    Brenninkmeijer verdient alle lof voor zijn analyse, maar zijn advies zal wel terzijde worden geschoven door de politici die hiermee in hun vrijheid worden beperkt.

  • Ik maak me ernstig zorgen over de omkering van de bewijslast: dat een verdachte moet gaan bewijzen dat hij onschuldig is, in plaats van dat het OM moet bewijzen dat de verdachte schuldig is, zoals de wet nog steeds voorschrijft. Deze omkering komt helaas steeds vaker voor.
    Daarbij hoort ook dat politici steeds vaker openlijk kritiek hebben op gerechtelijke uitspraken en die lijken te willen beïnvloeden. Daarmee ondermijnen ze ons gerechtelijk systeem. Volgens de wet moeten ook politici zich voegen naar gerechtelijke uitspraken.
    En niet te vergeten de media die verdachten al aan de paal nagelen ver vóór de gerechtelijke uitspraak. Wees toch voorzichtig met al dat oordelen en insinueren. Geld verdienen met emoties, en met name angst is een slechte bijdrage aan de geestelijke gezondheid van ons land.

  • Welke jurist durft het aan om namens het Nederlandse volk een proefproces te starten, en in een kortgeding hiervoor de mogelijkheden te inventariseren.

    Proefproces over de legitimiteit van de Nederlandse regering?
    Onze grondwet zo dood als een pier!!
    Koningrijk der Nederlanden is vervallen per 13 Mei 1940.
    In 1945 is het eerste kabinet door de onwettige koningin aangewezen, waardoor alle volgende kabinetten niet rechtsgeldig zijn.
    Alle wetten die gemaakt zijn na 13 mei 1940 zijn daarom niet legaal.

    Stop de Nederlandse Dictatuur en de tot op het bot corrupte politici.

    Nederland heeft sinds mei 2012 al 72 jaar geen wettige regering. In de meidagen van 1940 werd het de regering van destijds te heet onder de voeten en vluchtten zij naar Engeland. Hierdoor werd automatisch grondwettelijk afstand gedaan van het wettige landsbestuur. Op deze manier kreeg de bezetter een heel land in de schoot geworpen en kon er een Duitse Rijkscommissaris worden aangesteld.
    Tot zijn genoegen riep de Majesteit ook nog eens op, de bezetter zoveel als mogelijk terwille te zijn en zodoende kon de topambtenarij voor de Nazi’s aan de slag. Dit was landverraad en dus strafbaar. Omdat de regering onder leiding van Wilhelmina het hazenpad koos, werd grondwettelijk de regering opgeheven. Dit vanwege het in 1940 geldende grondwetsartikel 21: “In geen geval kan de zetel der regering buiten het Rijk worden verplaatst.”

  • M.b.t. de Nieuwe Wet Inburgering oudkomers is mij tot mijn ontsteltenis gebleken dat er in de praktijk geen deskundig en onafhankelijk onderzoek mogelijk is naar psychische en lichamelijke beperkingen van vreemdelingen.
    De regeling an sich is al uiterst discriminerend en beledigend voor hier langdurig en probleemloos verblijf houdende vreemdelingen, maar dat zelfs reële belemmeringen volstrekt genegeerd worden wijst op een ronduit mensonwaardige praktijk.
    De regeling beoogt vreemdelingen financieel uit te kleden en hen te beschadigen d.m.v. intimidatie door uitvoerende instanties, met de kennelijke bedoeling om hier verblijfsgerechtigden het land uit te jagen en zodoende een afschrikwekkend voorbeeld voor potentiële immigranten te stellen
    Voor zover een vreemdeling deel uitmaakt van een Nederlands gezin, is er ook nog eens sprake van een grove aantasting van mensenrechten, omdat er geen enkele bescherming is van huwelijk, gezin en de privé-sfeer.
    Ik hoop dat Nederland de EU wordt uitgeknikkerd door deze terugval in een mentaliteit van apartheid en koloniale racistische superioriteitswaan.
    Men is de schaamte en de beschaving voorbij door zonder enige scrupule burgerlijke vrijheden en grondrechten ernstig aan te tasten, zo niet geheel buiten werking te stellen.

  • vanuit zijn eigen positie beschouwd, heeft een ieder in zijn stellingname gelijk. Het is maar de vraag hoeveel gewicht men bij beslissingen aan de grondwet moet toekennen. een grondwet is ooit in het verleden ontworpen door mensen die in de geest van hun tijd dachten, toegespitst op de wereld van toen. In de snel veranderende wereld van nu, komt de politiek vaak voor moeilijke problemen te staan, waarbij de lang geleden ontworpen grondwet niet echt toch tevredenstellende en praktisch werkende oplossingen leidt. Omdat het wijzigen van de grondwet politiek een omvangrijke operatie is, houden veel politici zich voor mijn gevoel dommer dan dat ze zijn, al is het alleen maar om tot een voor een ieder tot tevredenheid leidende oplossing van actuele vraagstukken te komen. bij mij komt dan de vraag; wat vind je belangrijker, het oplossen van problemen of een oneindig lang touwtrekken over de strekking van de letter van de wet.

  • Waarom nog een nationale grondwet in een globale omgeving? Ik denk dat het tijd is om werekdwijd onze universele rechten vd mens (VN) als uitgangspunt te nemen. Eerst per continent als Europa en dan kortsluiten met de andere continenten. Iedere aardbewoner dient in gelijke mate beroep te kunnen doen op gelijke wereldrechten. Het mag geen verschil maken waar men geboren is: gelijke kansen.

  • Geachte heer Brenninkmeijer,

    In 1983 heeft het Kabinet-Lubbers I (CDA-VVD) de algehele grondwetherziening goedgekeurd.
    De meest belangrijke wijziging was het opnemen van artikel 120 in deze algehele herziene Grondwet, dat luidt

    “De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen”.

    De formulering van deze bepaling komt uit de Grondwet van 1953 (artikel 60), maar werd pas met de Grondwet van 1983 een zelfstandig artikel. De Staat der Nederlanden heeft dit artikel 120 bewust als zelfstandig artikel in de Grondwet opgenomen.
    Met het opnemen van artikel 120 als zelfstandig artikel in de Grondwet betekent dit dat de rechter de grondwettigheid van wetten en verdragen niet meer mag toetsen aan de overige artikelen in de Grondwet.

Recente vacatures

Recente vacatures