Sommige beïnvloedingsstrategieën zijn relatief bekend, zoals de kracht van herhaling of de sympathie-kaart spelen. Minder bekend, maar daarom niet minder effectief, is DARVO: Deny – Attack – Reverse Victim and Offender, een beïnvloedingsstrategie gericht op het verschuiven van de aandacht. Wie DARVO niet tijdig herkent, kan ongemerkt gemanipuleerd worden in dossiers en de regie verliezen.
Wat houdt de DARVO-strategie in?
De term is geïntroduceerd door psycholoog Jennifer Freyd en beschrijft een reactiepatroon waarbij iemand die wordt aangesproken op zijn of haar gedrag:
- Ontkent wat er gebeurd is. (Deny)
- De persoon die de beschuldiging doet aanvalt. (Attack)
- De rollen omdraait en zichzelf als slachtoffer positioneert. (Reverse Victim and Offender)
DARVO combineert elementen van gaslighting en de schuld afschuiven. Het is een slimme tactiek om verantwoordelijkheid te ontlopen wanneer je geconfronteerd wordt met eigen fouten. De kern van DARVO is dat de discussie wordt verlegd naar de vermeende onrechtvaardigheid van de beschuldiging zelf. Het effect is namelijk dat de inhoudelijke discussie verschuift naar een discussie over intenties, integriteit, karakter of zelfs het gedrag van degene die de kwestie ter discussie stelt. DARVO kan zowel in het persoonlijk leven als op de werkvloer heel effectief zijn, omdat het zeer overtuigend kan overkomen.
Politici in corruptieschandalen, bekende sporters in dopingzaken, wereldsterren bij beschuldigingen van seksueel overschrijdend gedrag, voorbeelden te over van DARVO: “Dit is een politieke afrekening.” “Het testlaboratorium is corrupt.” “Ik heb niets verkeerds gedaan.”
Harvey Weinstein, voormalig (film)producent – wereldwijd bekendheid vanwege diverse veroordelingen voor verkrachting en seksueel misbruik – ontkende de beschuldigingen jarenlang en stelde dat alle contacten met vrouwen volledig vrijwillig waren geweest. Zijn advocatenteam viel de vrouwen die hem van seksueel wangedrag beschuldigd hadden hard aan door hun geloofwaardigheid in twijfel te trekken en te suggereren dat ze logen voor roem of geld. Zijn advocaten positioneerden Weinstein als slachtoffer van een “heksenjacht” en een complot van de media en de filmindustrie tegen hem. DARVO in optima forma!
Hoe herken je DARVO?
De rode vlaggen waar je op moet letten:
-
- Stellige ontkenning zonder feitelijke onderbouwing. Bijvoorbeeld: “Dat is nooit gebeurd. Je verzint dit.”
- Bagatelliseren van schade. Bijvoorbeeld: “Het valt wel mee.”
- Herkaderen zonder concrete toelichting. Bijvoorbeeld: “Je haalt alles uit de context, stop met overdrijven.”
- Selectief geheugen. Bijvoorbeeld: “Ik kan me dat gesprek met die klant niet herinneren.”
- Aanvallen op geloofwaardigheid of karakter. Bijvoorbeeld: “Het zal niet de eerste keer zijn dat hij zijn emoties niet de baas is en een blinde vlek voor zijn ogen heeft.’’ “Zijn geheugen laat hem vaker in de steek.”
- Afleiden naar irrelevante onderwerpen. Bijvoorbeeld: “Weet je nog dat jij degene was die me niet heeft gefeliciteerd met mijn promotie?”
- Morele omkering. Bijvoorbeeld: “Na alles wat ik voor je heb gedaan, word ik zo behandeld.”
- Subtiele sneren, geruchten en insinuaties die niets met de kern van het dossier te maken hebben. Bijvoorbeeld: “Wie zit regelmatig bij de deken en solliciteert naar een schorsing?”
Voorbeeld in de juridische praktijk
Disfunctioneren of wegpesten?
Een werkgever verwijt een werknemer structureel disfunctioneren en kan dat goed onderbouwen met diverse functioneringsgesprekken en een mislukt verbetertraject.
Reactie werknemer:
- “Dit beeld herken ik totaal niet. Het is gelogen.” (Deny)
- “Mijn leidinggevende heeft mij nooit goed begeleid; dit is slecht werkgeverschap.’’ (Attack)
- “Ik word hier gewoon weggepest.’’ (Reverse Victim and Offender)
Eerst wordt er ontkend. Dan wordt de werkgever aangevallen. En uiteindelijk wordt de werknemer ineens het slachtoffer. De discussie verschuift. Niet langer: functioneert deze werknemer? Maar: is er sprake van goed werkgeverschap? Met als gevolg dat de werkgever ineens moet gaan bewijzen dat hij heeft gehandeld zoals een goed werkgever betaamt.
Tips: Zo ga je effectief om met DARVO
Hieronder volgen nog een aantal tips om DARVO goed te bestrijden:
Tip 1. Benoem de strategie
De meest effectieve reactie is benoemen wat er gebeurt. Door DARVO als strategie te benoemen, wordt deze minder effectief. Bv “Wat er nu gebeurt is dat de focus verschuift van de inhoud naar de persoon. Laten we bij de feiten blijven.” “U verlegt de aandacht van uw eigen handelen naar het karakter van mijn cliënt. Dat is niet waar deze zaak over gaat.”
Tip 2. Pas de broken record- techniek toe
Het is belangrijk het gesprek steeds terug te brengen naar de inhoud en consequent vast te houden aan de kernvraag. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de zogenoemde “broken record-techniek”: één duidelijke kernboodschap wordt consequent herhaald. Bijvoorbeeld: “De kernvraag is of het verbetertraject zorgvuldig is uitgevoerd.” “De kern van dit geschil is dat de facturen onbetaald zijn gebleven zonder geldige reden.”
Tip 3. Stel grenzen
Beledigingen en beschuldigingen vragen om het stellen van grenzen. Bijvoorbeeld: “Ik ga alleen verder in gesprek met jou als we het inhoudelijk kunnen houden.” “Ik ga niet verder als we niet respectvol met elkaar kunnen communiceren.”
Tip 4. Reageer niet inhoudelijk op provocaties
Hoe verleidelijk het ook is om te reageren, trap niet in de valkuil om in te gaan op provocaties en breng het gesprek actief terug naar het juridische kader. Bijvoorbeeld niet: wie is hier de beste werkgever, maar: is het dossier voldoende voor ontslag op grond van disfunctioneren?
Ergo: DARVO is een relevante beïnvloedingsstrategie binnen de juridische praktijk. Het patroon van ontkenning, aanval en rolomkering kan het inhoudelijke debat verschuiven en daarmee de focus van een dossier beïnvloeden. In een praktijk waarin overtuigingskracht steeds belangrijker wordt, is het vermogen om dit soort manipulatieve beïnvloedingsstrategieën tijdig te herkennen en te neutraliseren een professionele kernvaardigheid.
Literatuur en bronnen
– Harbor Mental Health. (2025, October 31). DARVO manipulation: How to spot it, how it works, and how to protect yourself.
– Harsey, S., & Freyd, J. J. (2020). Deny, attack, and reverse victim and offender (DARVO): What is the influence on perceived perpetrator and victim credibility? Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 29(8), 897–916.
– Page Six (2019). Interview met Harvey Weinstein over zijn publieke verdediging.
