Nicolette Kalsbeek, Sr. Consultant bij DRB, over instroom, AI en de vraag hoe de advocatuur zich voorbereidt op een volgende generatie
Een landelijke trend, geen incident
Wat ik signaleerde, blijkt breder te spelen. Universiteiten van Nederland (UNL) meldt dat de instroom van nieuwe studenten al sinds 2020 daalt en spreekt inmiddels niet meer van een toekomstscenario, maar van realiteit. Minder geslaagde vwo’ers, meer tussenjaren en een dalende belangstelling van internationale studenten spelen daarin mee. Tegelijk laten cijfers over bèta en techniek een ander beeld zien: op havo en vwo kiezen meer meisjes dan jongens een natuurprofiel, en bij universitaire techniekopleidingen is de instroom relatief stabiel tot groeiend, terwijl bijna alle andere studies krimpen.
Rechten zit daarbij aan de verliezende kant. Onderzoek van de Keuzegids Universiteiten plaatst de baankansen van juridische bachelors al langer in de categorie “matig” – in gezelschap van kunst- en cultuurstudies. Dat sluit aan bij de bredere verschuiving: leerlingen met sterke exacte cijfers trekken vaker naar Delft dan naar een rechtenfaculteit.
Is het AI, of iets fundamenteler?
Die vraag stel ik mezelf niet retorisch: kiezen jongeren anders vanwege AI, of spelen er dieperliggende, blijvende voorkeuren? Ik denk aan hospitality, een sector die draait om menselijk contact en daardoor minder kwetsbaar aanvoelt voor automatisering. Recent jongerenonderzoek van Mediahuis Nederland ondersteunt die intuïtie: waar in 2018 nog maar 5 procent van de jongeren bang was dat een robot hun baan zou overnemen, is dat inmiddels 60 procent. Die zorg is niet ongegrond. Internationaal onderzoek van Stanford en Harvard laat zien dat bedrijven die actief AI inzetten, de instroom van jonge werknemers tussen 22 en 25 jaar met 6 tot 20 procent laten dalen ten opzichte van 2022, terwijl de werkgelegenheid voor dertigplussers in dezelfde functies juist groeit.
Precies dat patroon zie ik terug in de advocatuur. Onderzoek van het Financiële Dagblad onder grote Zuidas-kantoren laat zien dat AI het instapwerk overneemt: jurisprudentie doorzoeken, dossiers screenen, samenvattingen maken, due diligence onderzoek. Dat is traditioneel het domein van de advocaat-stagiair. Bij De Brauw Blackstone Westbroek startten in 2025 88 advocaat-stagiairs, tegenover 108 een jaar eerder. Zes van de tien grootste kantoren namen vorig jaar minder advocaat-stagiairs aan. Senior-advocaten liggen er minder wakker van; junioren voelen de druk wél: zonder het simpele uitzoekwerk waarmee ze vroeger hun vak leerden, staat de opbouw van praktijkervaring onder druk.
Universiteiten en advocatuur: allebei net iets te laat
Ik stel de vraag hardop: wat biedt een universiteit naast de theorie eigenlijk aan om studenten te leren omgaan met AI in de praktijk? Neem broncontrole als voorbeeld: studenten wordt bij opdrachten in toenemende mate gevraagd om aan te tonen dat ze géén AI hebben gebruikt en wél echte bronnen hebben geraadpleegd. Dat is niet zonder reden. Nederlands onderzoek, opgepikt door de NOS, laat zien dat het aandeel wetenschappelijke publicaties met verzonnen “spookreferenties” in drie jaar tijd is verzevenvoudigd: van ongeveer 1 op de 1.400 artikelen in 2023 naar 1 op de 200 begin dit jaar. Eenmaal gepubliceerd, gaan zulke foutieve bronnen volgens onderzoekers “een eigen leven leiden” – ook in het juridische vakgebied, waar jurisprudentie de basis van elk advies vormt.
Ook de advocatuur zelf loopt achter, merk ik. Vooral kleinere kantoren hebben weinig schaalgrootte om te investeren in dure AI-toepassingen en zoeken daarom naar samenwerking. De oudere generatie kijkt vaker aan de zijlijn toe – “het zal mijn tijd wel duren” – terwijl juist de jongere garde openstaat voor verandering en vernieuwing. Vakblad Advocatenblad bevestigt dat beeld: grote kantoren investeren fors in tools als Harvey en Legora, maar erkennen tegelijk dat opleiding en adoptie achterlopen bij de aanschaf en integratie van technologie.
Wat dit betekent voor recruitment
Voor de advocatuur is dit meer dan een demografisch vraagstuk. De dalende belangstelling voor rechten is namelijk al voelbaar: ik hoor dat aanmeldingen voor businesscourses en meeloopdagen bij advocatenkantoren teruglopen, althans dat studenten moeilijker te bereiken zijn via de traditionele wervingskanalen. De trend die zichtbaar is in de universitaire instroomcijfers tekent zich inmiddels af bij de kantoren zelf. Jongeren laten zich daarbij steeds vaker leiden door groepsgevoel en herkenning – peer pressure, aangejaagd door influencers – in plaats van door individuele overwegingen.
Daarbij komt een structurele factor: er zijn simpelweg minder jongeren. Nederland telt voor het eerst meer sterfgevallen dan geboortes.
Onderbouwd of niet, de drie signalen wijzen in dezelfde richting: er komen structureel minder juristen op de arbeidsmarkt, AI verandert hoe zij het vak leren, en ze laten zich anders overtuigen dan de generatie vóór hen. Voor advocatenkantoren betekent dat: niet afwachten tot de instroom voelbaar terugloopt, maar nu al investeren in een opleidingsmodel dat aantrekkelijk blijft ondanks minder routinewerk, en zichtbaar zijn in de (social media) kanalen waar deze generatie daadwerkelijk keuzes maakt.
Bronnen
- NOS – Aantal instromende studenten bij universiteiten en hbo blijft afnemen: https://nos.nl/artikel/2601693-aantal-instromende-studenten-bij-universiteiten-en-hbo-blijft-afnemen
- Youngworks – Studenteninstroom verder onder druk: wat kun je doen?: https://youngworks.nl/blog/studenteninstroom-verder-onder-druk-wat-kun-je-doen/
- Advocatie.nl – Rechtenstudenten ‘matige’ baankansen (Keuzegids Universiteiten): https://www.advocatie.nl/nieuws/rechtenstudenten-over-vijf-jaar-matige-baankansen-fiscaal-recht-scoort-met-startsalaris/
- Mediahuis Nederland – Het Grote Jongerenonderzoek 2026: https://www.mediahuis.nl/nl/nieuws/bijna-vier-op-de-tien-jongeren-social-media-had-nooit-uitgevonden-hoeven-worden
- HRMorgen – AI verandert instroom van jongeren (Stanford/Harvard-onderzoek): https://www.hrmorgen.nl/2026/05/ai-verandert-instroom-van-jongeren-minder-juniorbanen-meer-focus-op-skills/
- FD – AI bedreigt de carrièrestart van jonge advocaten op de Zuidas: https://fd.nl/financiele-markten/1567043/ai-bedreigt-de-carrierestart-van-jonge-advocaten-op-de-zuidas
- Nextens – Hoe AI routinetaken van niet alleen juristen overneemt (cijfers De Brauw): https://www.nextens.nl/fiscaal-nieuws/nieuws/cat2/hoe-ai-routinetaken-van-niet-alleen-juristen-overneemt/
- NOS – Steeds vaker spookbronnen in wetenschappelijke artikelen door gebruik AI: https://nos.nl/artikel/2621454-steeds-vaker-spookbronnen-in-wetenschappelijke-artikelen-door-gebruik-ai
- Advocatenblad – Tien kantoren over AI: https://magazine.advocatenblad.nl/2026-05/tien-kantoren-over-ai/
- PTVT – Trends man/vrouw in het onderwijs, update 2025: https://www.ptvt.nl/publicatie/trends-manvrouw-in-het-onderwijs-update-2025
