Rechters zijn verplicht om consumentenvorderingen ambtshalve te toetsen. Dat betekent dat zij zélf moeten beoordelen of een onderneming heeft voldaan aan de consumentenwetgeving, ook wanneer de consument geen bezwaar maakt of zelfs erkent dat de vordering terecht is.
In de praktijk leidt dat steeds vaker tot gedeeltelijke afwijzingen van vorderingen. Niet omdat de consument inhoudelijk gelijk krijgt, maar omdat het bestelproces of de algemene voorwaarden juridisch niet volledig op orde blijken te zijn.
Ambtshalve toetsing: waar kijkt de rechter naar?
De ambtshalve toetsing richt zich grofweg op twee onderdelen:
- oneerlijke of onduidelijke bedingen in algemene voorwaarden;
- het bestelproces bij overeenkomsten op afstand of buiten de verkoopruimte.
Voor ondernemingen die zaken doen met consumenten is dit inmiddels een cruciaal aandachtspunt geworden. Een kleine onvolkomenheid kan namelijk grote gevolgen hebben voor de toewijsbaarheid van een vordering.
Algemene voorwaarden: juridisch correct is niet altijd voldoende
Een recente uitspraak van de Rechtbank Amsterdam laat goed zien hoe strikt rechters tegenwoordig toetsen. In ECLI:NL:RBAMS:2026:3391 werd een vordering tot betaling van incassokosten afgewezen vanwege de formulering in de algemene voorwaarden. De verhuurder had opgenomen dat incassokosten verschuldigd waren “overeenkomstig het tarief opgenomen in het Besluit vergoeding voor buitengerechtelijke incassokosten”.
Op zichzelf lijkt dat een logische formulering. Toch vond de rechter deze bepaling onvoldoende. Het Besluit regelt namelijk alleen de hoogte van de incassokosten, niet de voorwaarden waaronder deze in rekening mogen worden gebracht. De consequentie: de incassokosten werden afgewezen.
Dat onderstreept hoe nauwkeurig rechters inmiddels toetsen. Zelfs wanneer een onderneming het incassotraject feitelijk correct uitvoert, kan een onjuiste formulering in de algemene voorwaarden alsnog leiden tot een sanctie. In de praktijk zien wij regelmatig dat bepalingen worden overgenomen uit oudere modellen of voorbeelden die juridisch inmiddels achterhaald zijn. Juist daar ontstaan risico’s.
Ook het bestelproces ligt onder een vergrootglas
Naast algemene voorwaarden wordt ook het bestelproces kritisch beoordeeld. Vooral bij online verkoop aan consumenten gelden uitgebreide informatieverplichtingen op grond van artikel 6:230m tot en met 6:230v BW.
Denk daarbij aan:
- de wijze waarop informatie wordt verstrekt;
- het bestelproces zelf;
- de zichtbaarheid van kosten;
- herroepingsinformatie;
- de formulering van bestelknoppen;
- bevestigingsmails en contractinformatie.
In de praktijk blijkt bovendien dat rechters niet altijd dezelfde uitleg hanteren. Waar de ene rechter een bestelproces voldoende acht, kan een andere rechter op vrijwel identieke feiten tot een gedeeltelijke of volledige afwijzing komen. Dat maakt het voor ondernemingen lastig om exact te bepalen wanneer een proces “veilig” is ingericht.
Voorkomen is juridisch én commercieel verstandiger
De ontwikkeling laat zien dat consumentenzaken al lang niet meer uitsluitend draaien om de vraag óf een consument moet betalen, maar steeds vaker om de vraag of een onderneming haar juridische processen volledig op orde heeft.
Algemene voorwaarden en bestelprocessen zijn daarmee niet langer slechts ondersteunende documenten, maar een essentieel onderdeel van de procespositie geworden. Wie daar onvoldoende aandacht aan besteedt, loopt het risico dat een inhoudelijk terechte vordering alsnog strandt op formele toetsing door de rechter.
.png)
