Dat een sterke en veilige democratische rechtsstaat door de komende coalitie als een cruciaal onderwerp wordt gezien, blijkt wel uit het feit dat hun plannen voor justitie en de rechtsstaat direct in het eerste onderwerp van Aan de slag aan bod komen. Bij veel plannen ontbreekt nog een duidelijke ‘hoe’ en ‘wat’, maar dat de drie coalitiepartijen willen investeren in het oplossen van bekende knelpunten, staat buiten kijf.
Onafhankelijke Raad voor de rechtspraak
Zo willen de formerende partijen de Raad voor de rechtspraak geheel onafhankelijk maken. Daar wordt al langer over gesproken, en Raad voor de rechtspraak-voorzitter Henk Naves pleitte er eind november nog voor in een brief aan informateur Sybrand van Haersma Buma. Nu lijkt het er van te gaan komen: “We bouwen een stevig schot tussen de onafhankelijke rechtspraak en de politiek. De benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak maken we onafhankelijk van de minister.”
Eigen begroting voor Rechtspraak
Een tweede wijziging waarover het in de afgelopen jaren al vaker is gegaan: een eigen begroting voor de Rechtspraak. De nieuwe coalitie wil ook daar nu eindelijk werk van maken. De Rechtspraak krijgt een eigen begroting, los van de overkoepelende justitiebegroting.
Constitutionele toetsing
Het was hét paradepaardje van voormalige coalitiepartner NSC: een constitutioneel hof. Zover is het nooit gekomen, maar het nieuwe kabinet wil constitutionele toetsing wel degelijk mogelijk gaan maken. Naar eigen zeggen om ‘de rechtsbescherming te versterken’. Artikel 120 van de Grondwet zal hiervoor gaan worden aangepast, zodat rechters in de toekomst kunnen toetsen aan klassieke grondrechten.
Politiestrafbeschikking
Een van de opmerkelijkste maatregelen in het akkoord is de voorgenomen uitbreiding van de politiestrafbeschikking. Om de druk op het OM te verlichten, willen de coalitiepartijen dat de politie in de toekomst zelf meer veelvoorkomende criminaliteit kan afdoen met een strafbeschikking, zonder tussenkomst van het OM of de rechter. Het zou dan onder meer gaan om delicten als vernieling en winkeldiefstal. Ondanks dat de politie dergelijke feiten zou moeten kunnen afdoen zonder tussenkomst van het OM, zou er nog altijd sprake moeten zijn van ‘adequate rechtsbescherming’, schrijven de partijen.
Hogere strafmaat cyberdelicten
De maximale strafmaat voor cyberdelicten gaat omhoog, als het aan de coalitiepartijen ligt. Daarmee wil men inspelen op de toenemende digitale dreiging en het feit dat steeds meer criminaliteit zich online afspeelt.
ICT bij OM
Het kan niemand zijn ontgaan: Rinus Otte, voorzitter van het College van procureurs-generaal bij het OM, was de afgelopen maanden op een ware kruistocht om de ICT-problematiek bij het OM onder de aandacht van de formerende partijen te brengen. En met succes: de partijen wijden in het akkoord specifiek aandacht aan het op orde brengen van de digitale voorzieningen bij het OM. Dat gaat nog wel in tamelijk abstracte bewoordingen: “We zorgen voor rust in het beleid ten aanzien van het OM en maken, goede afspraken om de digitale bedrijfsvoering duurzaam op orde te brengen.” In totaal zou het gaan om een structurele investering van 50 miljoen euro extra in het OM.
Bescherming advocaten
Advocaten moeten beter worden beschermd tegen druk vanuit het criminele circuit, als het aan de formerende partijen ligt. Een directe aanleiding noemen zij niet, maar te denken valt aan de vele incidenten rondom de verdediging van Ridouan Taghi. Een aantal van zijn advocaten werden in de voorbije jaren gearresteerd omdat zij ervan werden verdacht deel te hebben genomen aan Taghi’s criminele organisatie. De partijen willen dergelijke incidenten in de toekomst dus zien te voorkomen.
Stop geweld tegen vrouwen
In de maatschappij is er recent al veel aandacht voor geweest: de veiligheid van vrouwen in het openbaar, met de nadruk op de nachtelijke uren. Er waren initiatieven als Wij eisen de nacht op en het onderwerp femicide stond in de media in toenemende mate in de aandacht. De coalitiepartijen wijden specifiek aan dit onderwerp een volledige paragraaf in het regeerakkoord, met de kop Stop geweld tegen vrouwen. Daarmee is de boodschap helder dat zij dit maatschappelijke probleem serieus nemen en met concrete plannen willen komen.
Schadevergoedingen slachtoffers
Het is voor slachtoffers van strafbare feiten dikwijls te lastig om hun schade adequaat te verhalen, vinden de coalitiepartijen. Daarom willen de coalitiepartijen dit voor slachtoffers vereenvoudigen. Ze schrijven daarbij te “kijken naar normering en standaardbedragen voor schadevergoeding, meer ruimte voor collectieve vorderingen en een aparte, laagdrempelige procedure naast het strafproces.”
Investeringen in sociale advocatuur
De formerende partijen zeggen in het regeerakkoord toe om meer investeringen te doen in de sociale advocatuur. Want “in een rechtsstaat verdient iedereen een eerlijk proces, met recht op een advocaat”, zo valt er te lezen. In dezelfde alinea kondigen de partijen eveneens aan dat het griffierecht wat hen betreft omlaag gaat. Aan wat voor verlaging zij denken, staat echter niet uitgewerkt.
