Saban B. en de roep om wraak

Delen:

Vrouwenhandelaar Saban B. mocht met rechterlijk verlof de benen nemen. PVV-politicus Hero B. bedronk zich in Nieuwspoort zodanig dat hij zichzelf niet meer in de hand had en anderen handtastelijk tot last werd. Wat hebben die dingen met elkaar te maken? Ze komen vaker voor. Net als gewone mensen maken officieren van justitie en rechters fouten. Ook dronken politici zijn niet van gisteren. Het zijn immers allemaal gewone mensen, met alle gebreken van dien – soms iets te gewoon misschien, en met iets te veel gebreken in de rollen waartoe zij geroepen waren.

Er is nog een treffende overeenkomst tussen de zaken van Saban B. en die van Hero B. Straf is voor anderen, niet voor de wanprestanten of zelfs boosdoeners zelf. Tenminste, niet in deze verhalen. Straf is er voor de slachtoffers van Saban B., niet meer voor hemzelf. Draconische straf is voor alle soorten criminelen, tenminste, als het aan de PVV ligt. Maar zero tolerance Hero B. gaat – tot nu toe – vrijuit en niets wijst er op dat medelander Wilders zijn fractiegenoot gaat aangeven en inleveren bij de politie of het parket. Straf is er evenmin voor de leden van de zittende en staande magistratuur die Saban B. hebben laten lopen. Daarop kan worden gezegd: je kunt niet alle bedrijfsongevallen binnen en buiten het rechts- en menselijk bedrijf afrekenen. Daar zit ook iets in.

Sofisterij veegt geen straatjes schoon en leidt ook niet tot betere rechtsbedeling. Je zou de magistratuur bijna gratis les willen geven in argumentatieleer. Neem maar eens contact op zou ik zeggen. Wie weet helpt dat ook tegen een andere verontschuldiging voor Sabans verdwijning, aangevoerd door een pr. mr. in de strafrechten wiens naam hier kiesheidshalve liever onvermeld blijft. Hij redeneerde als volgt: Saban B. was al eerder op eigen verzoek tijdelijk vrijgelaten, in de tussentijd was er niks veranderd dus moest hij bij een volgend verzoek opnieuw worden vrijgelaten. “Anders staat de rechtszekerheid op het spel”. Dat schijnt iets te zijn dat tot elke prijs vermeden moet worden.

Nu is in deze kolommen al eerder uitgelegd dat “het” gelijkheidsbeginsel flauwekul is. Beroep op gelijke behandeling als zodanig zegt niets. Een eerdere behandeling is nooit een grond voor gelijke behandeling in een volgend geval. Die eerdere behandeling kan immers verkeerd zijn geweest. Dat lijkt te gelden voor de eerdere vrijlating van Saban B. Dan beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Ook hier schiet de schijn van heiligheid in juridische argumentatie tekort.

Het gekke van het geval is bovendien dat rechterlijk gesanctioneerde wederrechtelijke vrijheidsberoving in Nederland veel voorkomt. In strijd met de wet en met de onschuldresumptie worden mensen zonder enige redelijke grond in voorlopige hechtenis gehouden. Advocaten staan er keer op keer tegen op, het haalt allemaal niets uit. Quis custodiet custodes? Intussen mocht Saban B. vertrekken, hoe erkend gevaarlijk hij ook was. Zijn slachtoffers en zij die het nog kunnen worden hadden hier geen stem.

Om eens een kanon af te vuren op wat niet helemaal een mug is:

Elementaire menselijkheid verdwijnt achter juridisch geklets en onverschilligheid.

Aldus Shlomo Avineri, naar aanleiding van hedendaagse strafrechtpleging of wat daarvoor moet doorgaan. Aandacht moet er zijn voor slachtoffers, meer dan voor de sofistisch begrepen eigen belangen van het rechtsbedrijf. Wat naar buiten komt is (niet voor het eerst): “Ons is niets te verwijten”. Wat naar buiten had moeten komen is: “Schuldvragen in het mislukken van de zaak Saban B. gaan wij uitzoeken, al is het maar om dergelijke fouten voortaan te voorkomen, nu gaan wij eerst ons uiterste best doen voor zijn slachtoffers en zullen wij alles op alles zetten om te voorkomen dat het er nog meer worden.” Wie weet wordt er in stilte iets aan gedaan.

Voorkomen is beter dan genezen, ook achteraf. Opwinding over straffeloosheid voor gerechtelijk ambtenaren, politici en anderen doet wel eens vergeten dat de allereerste taak van de strafrechtspleging en het openbaar bestuur in het algemeen is: tegengaan van misdaad en andere misstanden, met alle daartoe strekkende middelen. Pas als dat niet is gelukt, kan straf volgen, voor zover straf al ergens goed voor is.

Dat is nog maar de vraag. Theodore Dalrymple vindt van wél. Op bezoek in Leiden verdedigde hij weer eens met vuur de stelling dat opsluiting helpt tegen misdaad, alles gelardeerd met schokkende voorbeelden van de onverschilligheid van het rechtsbedrijf jegens slachtoffers van delicten. Intusssen staat alleen vast dat opsluiting speciale preventie bevordert. De rest is speculatie. Geen enkele statistiek heeft ooit aangetoond dat langer opsluiten leidt tot minder misdaad.

Na afloop van het debat maakte een aankomend criminologe zich boos over mijn twijfels aan Dalrymples geloof in gevangenisstraf. Misdaad moet worden gestraft en al dat gepraat over statistiek en criminogene werkingen van detentie moest maar eens zijn afgelopen. Aan mijn pleidooien voor betere handhaving en opsporing als doelmatiger remedies tegen misdaad had zij geen boodschap. Er moest worden vergolden, wat de gevolgen ook zijn. Ja, maar dan rijst de vraag of dat niet beter kan dan door opsluiting in lijdzaamheid. Zet delinquenten desnoods langdurig aan het werk, dan kunnen zij nog iets goed maken van wat zij verkeerd hebben gedaan. Voor slachtoffers.

Toch is en blijft straf, in welke vorm dan ook, nooit meer dan een vergaand onvolkomen antwoord op kwaad dat nooit echt kan worden goedgemaakt. Tenminste, als het gaat om ernstige delicten tegen lijf en goed van mensen. Ook daarom is voorkomen beter is dan genezen. Makkelijk – en natuurlijk – is de roep om straf, vooral tegen anderen. Mensen kunnen nu eenmaal niet zonder zondebokken. Moeilijker is de strijd tegen misdaad.

Een andere strafrechtsgeleerde heeft ooit gezegd: mensen denken altijd dat strafrecht er is om misdaad te bestrijden. Dat is onzin. Strafrecht is er alleen om de gevolgen van misdaad af te handelen. Zwart-wit misschien, maar toch. Als maar duidelijk blijft dat voorkomen van misdaad veel meer vergt dan alleen strafrechtspleging. Hoe dat verder moet is een moeilijker vraag. – En ga kijken naar Dalrymples toneelstuk So Little Done: The Testament of a Serial Killer (1996), onnavolgbaar gespeeld door Genio de Groot (onder de titel: De filantroop), overal in het land te zien.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven