Het gedoe begon met een brief van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) aan de Raad voor de rechtspraak, die in handen is van Investico, Trouw en De Groene Amsterdammer. In die brief meldt de IND dat hij niet over genoeg juristen beschikt om bij alle asielzaken te komen opdagen. De IND gaat er in het ergste geval vanuit in een kwart van de zaken niet te verschijnen. In die zaken voert de IND dan ook geen verweer. Dit is extra problematisch nu met de invoering van het Europese migratiepact (op 12 juni) flink meer rechtszaken worden verwacht.
Efficiënter
Om dit alles in goede banen te leiden wil de IND dat rechtbanken efficiënter te werk gaan als asielzoeker van wie de asielaanvraag door de IND is afgewezen, in beroep gaan. Daarover hebben volgens Investico meerdere overleggen tussen rechters en juristen en de IND plaatsgevonden, maar die zijn begin dit jaar geklapt. De kritiek van de aanwezige rechters betrof vooral de brief die de immigratiedienst had gestuurd aan de Raad voor de rechtspraak.
Bemoeienis
In die brief somt de IND maatregelen op die de behandeling van asielzaken zouden moeten versnellen. Zo zouden rechtbanken zaken ‘efficiënter’ kunnen plannen, zodat ze voor de IND minder tijd kosten. Dat kan bijvoorbeeld door zaken van asielzoekers met dezelfde niet-Nederlandse nationaliteit bij enkele rechtbanken te behandelen, of door bepaalde zaken samen op één zitting te plannen. De rechters zagen dit als te veel ‘bemoeienis’ van de IND met hun gang van zaken – enkele rechters, die anoniem willen blijven, zeiden dat de IND hiermee over een grens was gaan. Bij asielzaken staan twee partijen voor de rechter, de IND en de asielzoeker, en afspraken maken met één partij tast de onafhankelijkheid van de rechtspraak aan. De weerstand die deze bemoeienis van de IND opriep leidde ertoe dat volgende overleggen werden afgezegd.
Snelheid
Zelf start de IND vanaf half juni, als het Europese Asiel- en Migratiepact ingaat met een ‘efficiëntere’ asielprocedure. De minister van asielzaken was het eens met een versobering van asielaanvragen. Wie in de asielprocedure zit krijgt nog maar één gesprek met de IND (dat waren er twee). De onafhankelijke voorlichting van VluchtelingenWerk verdwijnt, evenals de voorbereiding op de procedure met een advocaat voor wie een asielaanvraag indient. De IND gaat zelf algemene informatie over de procedure verstrekken. Ook verdwijnt het zogenoemde ‘voornemen’, waardoor tijdig fouten in de behandeling door de IND kunnen worden hersteld. Met dit alles wil de IND meer snelheid creëren in de behandeling van asielzaken.
Onvoldoende rechters
De Rechtspraak ziet dit toch anders: er komen mogelijk duizenden extra rechtszaken tegen fouten in beslissingen van de IND, die de IND zelf had kunnen herstellen. Op de website van Investico laat Adrie Kerkvliet, lid van de Raad voor de rechtspraak weten daarvoor onvoldoende rechters te hebben. Werven en opleiden van nieuwe asielrechters gaat ten koste van andere rechtsgebieden, zoals jeugd- en strafrecht, en duurt minstens twee jaar.
‘Niets afdwingen’
In een reactie op LinkedIn laat de IND weten dat er met het tweestatusstelsel en het Europese asiel- en migratiepact grote veranderingen aankomen. De IND heeft hierover regelmatig overleg met de rechtspraak en verwijst naar een ‘gezamenlijke brainstormsessie’ die de IND had georganiseerd. “Het ging daar over ideeën om het werk ook in de toekomst goed uitvoerbaar te houden voor alle ketenorganisaties. Daarbij werden verschillende opties op tafel gelegd om te bespreken. Niet als voorstellen of besluiten, maar als input voor het goede gesprek.” De IND benadrukt daarbij niets te willen ‘afdwingen’, ook al is dat beeld nu gecreëerd.
Belang van de rechtszoekende
De IND wil het ontstane beeld graag weerleggen maar geeft toe dat ‘die setting niet het juiste overleg was voor die discussie’. “In goed overleg met de rechtspraak is besloten de gesprekken voort te zetten binnen bestaande overlegstructuren, zowel landelijk als per rechtbank. Het doel blijft hetzelfde: zorgen dat we, ieder vanuit onze eigen rol en verantwoordelijkheid, ons werk goed kunnen blijven doen in het belang van de rechtszoekende.”
