Hoogleraar Wouter Veraart: “Juristen hadden zich moeten verzetten tegen sjoemelende bankiers”

Delen:

Wouter VeraartJuristen hadden zich tijdens de bankencrisis moeten verzetten tegen sjoemelende bankiers, stelt Wouter Veraart, hoogleraar Encyclopedie der rechtsgeleerdheid en rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit, in een interview in Mr. dat aanstaande vrijdag verschijnt. “Natuurlijk zijn er juristen die dat hebben zien gebeuren en die zich daartegen te weer hadden moeten stellen.” Ook waarschuwt Veraart dat de politiek te veel rammelt aan het rechtsbestel.

Onlangs zei de huidige voorzitter van het College van Bestuur van de VU, oud-advocaat Jaap Winter, dat juristen net zo verantwoordelijk waren voor de financiële crisis van 2008 als bankiers. Alle financiële wanproducten die zorgden voor de grootste economische crisis in dertig jaar waren keurig juridisch afgedekt door even zovele keurige advocaten. Wouter Veraart: “Je mag tegenwoordig niks meer met de Tweede Wereldoorlog vergelijken, maar het nazi-recht heeft natuurlijk ook gewoon gefunctioneerd. Heel veel juristen ontkenden na de oorlog fout te zijn geweest, omdat ze gewoon de regels hadden gevolgd. Dat kan dus niet. Alle juristen zouden zich verantwoordelijk moeten voelen voor het in stand houden van een vreedzame samenleving binnen de kaders van de rechtstaat. Er zijn mensen die zich in de bankencrisis over de ruggen van miljoenen mensen hebben verrijkt en daarmee de randvoorwaarden hebben bedreigd van de manier waarop wij samenleven. Natuurlijk zijn er juristen die dat hebben zien gebeuren en die zich daartegen te weer hadden moeten stellen. Dan volstaat niet het argument dat het allemaal juridisch klopte.”

In tijden van crisis wordt vrijwel altijd een beroep gedaan op een flexibeler interpretatie van regels, constateert Veraart. “President Hollande van Frankrijk zegt dat het oorlog is met IS en dat hij daarom bepaalde grondrechten niet meer hoeft te eerbiedigen. Daarover wordt in de openbaarheid enorm gediscussieerd. Maar in de economische crisis is er geen duidelijk verzet geweest tegen de wijze waarop de bankiers met hun juristen met ondeugdelijke hypotheken sjoemelden. Niemand heeft daarop grip gehad en dat is veel gevaarlijker. Binnen de marges van de wet kunnen mensen dingen doen die heel ontwrichtend zijn voor de samenleving. Daarop moeten juristen, nog meer dan anderen, alert zijn.”

Wild west

Veraart maakt zich grote zorgen over de rechtstaat. “Al jaren waarschuwen leden van de rechterlijke macht dat de politiek zich te veel met de rechters bemoeit en dat de bezuinigingen ertoe leiden dat de rechtstaat in gevaar komt. In 2013 luidde de toenmalige president van de Hoge Raad, Geert Corstens, de noodklok over de almaar toenemende werkdruk. Er is sindsdien niets veranderd”, aldus Veraart, die zich tijdens het Gerbrandydebat in november ook al druk maakte om de politieke bemoeienis. Hij zei toen dat het gevaarlijk is de rechtspleging uitsluitend als een economische kostenpost te zien. “De structuur van onze vrije democratie en de manier waarop wij met elkaar samenleven, kunnen niet zonder een goed functionerende en onafhankelijke rechterlijke macht. Rechters moeten de mogelijkheid hebben om de overheid af te straffen en politieke ambities aan het recht te toetsen. Dat is niet vanzelfsprekend. In Polen is de macht van het Constitutionele Hof aan banden gelegd en zijn regeringsgezinde rechters benoemd.”

“We kunnen alleen maar verantwoordelijke personen zijn en onze vrijheid waarmaken als er kaders zijn die ons beschermen. Als de hele boel corrupt is, wordt het een survival. Het is een heel oude gedachte dat iedereen toegang tot een onafhankelijke instantie moet hebben om conflicten tot een einde te kunnen brengen. Als je die toegang aan mensen ontzegt, krijg je wild west. Dan krijg je een samenleving waarin sommige groepen het ongetwijfeld best goed zullen hebben, maar waarin een hele grote groep mensen in onzekerheid en met weinig mogelijkheden tot ontplooiing zich een weg door het bestaan moet zien te banen. Zonder toegang tot een rechter ben je vogelvrij.”

Ontrechting

“We zijn een samenleving aan het creëren waarin rechteloosheid dreigt,” vervolgt Veraart. “Een samenleving waarin gaten vallen, omdat grote groepen mensen de facto of de jure geen rechten meer hebben: vluchtelingen, illegalen, daklozen, mensen die in armoede leven. Misschien dat zij op papier nog rechten hebben, maar ze kunnen die niet meer uitoefenen, omdat ze geen advocaat meer kunnen betalen, omdat er geen goede rechtshulp meer voor hen is. Dat is een vorm van ‘ontrechting’. Een moment in de geschiedenis waarop mensen kwetsbaar zijn en uitgesloten worden van de rechtsorde. Verstotenen die vaak onzichtbaar blijven en niet eens herkend worden als slachtoffers. Ik vind dat we aan onszelf verplicht zijn om iedereen binnen onze jurisdictie altijd als rechtssubject te blijven zien en als zodanig te respecteren. Dat is een ouderwetse gedachte die wat mij betreft nieuw leven moet krijgen.”

Lees het gehele interview met Wouter Veraart in het nieuwe nummer van Mr. dat vrijdag 4 februari verschijnt.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Scroll naar boven