Nederlands hof mild voor oorlogskeizer Wilhelm

Delen:

DSCN0640 200x150

SSEW-voorzitter Anton Kruft en uitgever
Maarten van Steenbergen (Lannoo)

In het Verdrag van Versailles, dat het einde van de Eerste Wereldoorlog bezegelde, was in 1919 onder meer vastgelegd dat de Duitse keizer Wilhelm II berecht kon worden voor het ontketenen van een aanvalsoorlog. Zo ver kwam het echter niet, want Der Kaiser nam op tijd de benen naar Nederland, waar hij asiel vroeg en kreeg en zich vestigde in Amerongen om daarna in Huis Doorn te belanden.

Maar wat als de keizer wel zou zijn vervolgd op basis van artikel 227 van het verdrag? Zou hij dan zijn veroordeeld? Onder het motto never waste a good trial heeft een aantal juristen en historici deze wat-als vraag beantwoord in het boek Het proces tegen Wilhelm II. Op woensdag 17 januari werd het fictieve strafproces op basis van dit boek gevoerd in het bijgebouw van Kasteel Amerongen, volgens Nederlands recht en ex-tunc, conform de wetgeving van 1920 dus.

Het werd een amusant tijdverdrijf voor oudere heren die niet alleen op het podium maar ook in de zaal zwaar oververtegenwoordigd waren. Der Kaiser kwam er nog niet eens zo slecht vanaf in Amerongen. Het speciale oorlogstribunaal, bestaande uit rechter en hoogleraar Jan Reijntjes, voormalig docent rechtsgeschiedenis Marijke van der Vrugt en voormalig procureur-generaal van Aruba Ruud Rosingh, achtte slechts drie van de vijf te laste gelegde feiten bewezen, en van die drie was er maar 1 strafbaar, te weten het schenden van de Belgische neutraliteit.

De keizer werd ontslagen van rechtsvervolging voor het beginnen van een aanvalsoorlog en het starten met een onbeperkte duikbootoorlog. Die daden had de keizer wel op zijn geweten, maar dat waren volgens het hof geen strafbare feiten in 1914. Voor het vierde en het vijfde feit, de oorlogsmisdrijven van het Duitse leger in België in 1914 en de schending van internationale wetten, werd de vorst vrijgesproken. Een commandant is niet in alle omstandigheden verantwoordelijk voor de daden van zijn ondergeschikten, oordeelde het Hof.

Voor de dienstdoend aanklager, jurist en schrijver Willem Sinninghe Damsté, was dit milde oordeel een bittere pil. Hij had eerst met verve betoogd dat het Duitse Von Schlieffenplan (genoemd naar de bedenker generaal Von Schlieffen) een ondubbelzinnige aanvalsoorlog was in een tijd dat velen al vonden dat een oorlog alleen verliezers kende. Voor de advocaat van de keizer, Hans Andriessen, stond daarentegen vast dat Duitsland zich zo bedreigd voelde door de Russische mobilisatie en door de Frans-Russische Alliantie van 1894, dat Duitsland wel moest aanvallen. Noodweer dus, zoals Israel (volgens de VN) succesvol aanvoerde toen het in de jaren 50 en 60 ‘defensieve aanvalsoorlogen’ voerde om zich de Arabische buurlanden van het lijf te houden. “De beoordeling moet zijn of een aanvalsoorlog in 1914 in strijd met het internationaal recht was, en daar zijn nauwelijks aanwijzingen voor,” vond het hof.

DSCN0634

Zo gingen de schermutselingen nog even door, met vragen als: wat is noodweer, wat is een omsingeling, waarom zou de Duitse keizer vervolgd moeten worden voor oorlogsmisdrijven terwijl de wreedheden uit naam van Belgische, Russische, Engelse en Franse staatshoofden ongestraft bleven? Inleider Paul Mevis (hoogleraar strafrecht EUR) wierp nog de vraag op of de bepalingen uit het Verdrag van Versailles ondubbelzinnige Siegerjustiz waren. Afgaande op de verkiezingsleus ‘The Kaiser must hang’van de Engelse premier Lloyd George zou dat zo maar kunnen. Engelse of Franse rechters zouden de monarch zeker een zwaardere straf hebben gegeven dan de levenslange detentie in Huis Doorn waartoe het Amerongense rechtscollege hem veroordeelde.

Het laatste woord was voor ex-politicus Frits Bolkenstein die het eerste exemplaar van het bij TerraLannoo uitgegeven boek in ontvangst nam. Zoals gebruikelijk was de VVD-coryfee weer goed voor een aantal pittige uitspraken, waarvan de meest opvallende was dat niet Duitsland maar Rusland in 1914 de vonk bij het kruitvat heeft gehouden.

Volgens Bolkestein hebben de Russen door de algemene mobilisatie tegen Oostenrijk en Duitsland een onomkeerbaar proces van agressie gestart. “Wie op zoek is naar de schuldige, moet niet naar Berlijn kijken, maar naar Sint Petersburg.”

Volgend jaar een ‘what if-tribunaal’ tegen tsaar Nicolaas II?

De bijeenkomst, georganiseerd door de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog (SSEW), werd bezocht door ongeveer 150 mensen.

Delen:

Het belangrijkste nieuws wekelijks in uw inbox?

Abonneer u op de Mr. nieuwsbrief: elke dinsdag rond de lunch een update van het nieuws van de afgelopen week, de laatste loopbaanwijzigingen en de recentste vacatures. Meld u direct aan en ontvang elke dinsdag de Mr. nieuwsbrief.

Meest gelezen berichten

Van onze kennispartners

Juridische vacatures

Scroll naar boven